الگوی مدیریت راهبردی فرهنگ محیطی از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری قرآن و علم گرایش مدیریت، مجتمع قرآن و حدیث، جامعة المصطفی ص العالمیة، واحد قم

2 عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، استادیار جامعة المصطفی ص العالمیة واحد قم

3 جامعه المصطفی(ع) العالمیه - مدرسه عالی قرآن و حدیث - گروه قرآن و علوم عضو هیئت علمی جامعه المصطفی

10.22034/qve.2025.10017

چکیده

مدیریت راهبردی محیطی به‌عنوان ابزاری مؤثر در ترویج فرهنگ، اهمیت بسزایی در دانش مدیریت یافته است. در قرآن کریم نیز محیط و نقش آن در ترویج فرهنگ توحیدی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این مقاله با هدف ارائه الگویی برای مدیریت راهبردی فرهنگ محیطی از منظر قرآن کریم، به بررسی نقش محیط در ترویج فرهنگ توحیدی پرداخته است. مسئله اصلی پژوهش، چگونگی استفاده از آموزه‌های قرآنی و سیرۀ انبیاء برای تحلیل و رصد محیط‌های فرهنگی به‌منظور ارائه راهبردهای مدیریت فرهنگی است. روش تحقیق این پژوهش، تحلیل محتوای کیفی بوده و داده‌ها از متن قرآن کریم استخراج شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که: ۱. در قرآن، محیط با دو مفهوم احاطه کامل و احاطه جزئی مورد اشاره قرار گرفته است که مفهوم دوم به معنای مدیریتی نزدیک‌تر است؛ ۲. ترویج فرهنگ توحیدی در قرآن، با تحلیل رقابتی فرصت‌ها، تهدیدها، قوت‌ها و ضعف‌های محیط‌های رحمانی و شیطانی امکان‌پذیر است؛ ۳. سه نوع برنامه مدیریتی شامل برنامه‌های تبیینی، پالایشی و عملیاتی تطبیقی بر اساس رصد محیط فرهنگی توسط انبیاء قابل استخراج است. نتیجه‌گیری پژوهش بیانگر آن است که با تحلیل دو محیط فرهنگی رقابتی رحمانی و شیطانی و طراحی برنامه‌های عملیاتی مبتنی بر سیرۀ انبیاء، می‌توان الگویی جامع برای مدیریت راهبردی فرهنگ محیطی از منظر قرآن کریم ارائه داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Strategic Management Model of Environmental Culture from the Perspective of the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • Hossein Zahedi 1
  • Abdullah Tavakoli 2
  • Hamid Reza Tusi 3
1 PhD Candidate in Quran and Science (Management), Quran and Hadith Complex, Al-Mustafa International University, Qom
2 Faculty Member, Research Institute of Hawzah and University, Assistant Professor, Al-Mustafa University, Qom Branch
3 Member of the Faculty of Al-Mustafa Al-Alamiya Society
چکیده [English]

Strategic environmental management has gained significant importance in management studies as an effective tool for promoting cultural values. The Holy Quran also emphasizes the role of the environment in fostering a monotheistic culture. This study aims to present a model for strategic management of environmental culture from the perspective of the Quran by examining the role of the environment in propagating monotheistic values. The central research question addresses how Quranic teachings and the prophetic tradition can be utilized to analyze and monitor cultural environments to formulate cultural management strategies. This study employs a qualitative content analysis approach, with data extracted from the Holy Quran. The findings reveal that: The Quran refers to the environment in two ways: comprehensive encompassment and partial encompassment, with the latter being more relevant to management.The propagation of monotheistic culture in the Quran is feasible through a competitive analysis of opportunities, threats, strengths, and weaknesses in divine and satanic environments. Three types of managerial programs—explanatory, purificatory, and adaptive operational programs—can be derived from the prophetic approach to monitoring cultural environments. The study concludes that by analyzing the two competing cultural environments—divine and satanic—and designing operational programs based on prophetic traditions, a comprehensive model for the strategic management of environmental culture from the Quranic perspective can be developed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Holy Quran
  • Model
  • Environment
  • Strategy
  • Management
  • Culture
  1. قرآن کریم.
  2. آخوندی، محمد‌باقر، راهبرد فرهنگی، نفوذ اجماعی دین در آموزه‌های قرآن، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های قرآنی، شماره، 3، پیاپی، 84.، 150-173، 1396ش.
  3. احمدی، محمد‌حسین، برنامه‌ریزی استراتژیک و کاربرد آن، تهران: کانون فرهنگی انتشاراتی سایه نما، 1377ش.
  4. ابن‌عاشور، محمد‌ابن طاهر، التحریر و التنویر، بی‌نا، بی‌تا.
  5. باردن، لورنس، تحلیل محتوا، ترجمه محمد یمنی‌دوزی، سرخابی و ملیحه آشتیانی، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1374ش.
  6. بازرگان، عباس، مقدمه‌ای بر روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته، رویکردهای متداول در علوم رفتاری، تهران: نشر دیدار، 1391ش.
  7. بالادستان، محمدامین، ویژگی‌ها و خاستگاه‌ اساسی فرهنگ، قم: مؤسسه پژوهشی امام خمینی، پایان نامه،1380ش.
  8. بغدادی، علاءالدین، للباب‌التأویل فی معانی‌التنزیل، بیروت: دارالکت‌العلمیه، 1415ق.
  9. بستانی، فؤاد، ترجمه المنجد الابجدی، ترجمه: مهیار رضا، تهران: ناشر ایران، 1375ش.
  10. پیرس و رابینسون، برنامه‌ریزی و مدیریت استراتژیک، ترجمه: خلیلی‌شورینی، سهراب، تهران: مؤسسه انتشارات یادوارة کتاب، 1389ش.
  11. حسینی‌شیرازی، سید محمد، تقریب القرآن الی‌الاذهان، بیروت: دارالعلوم، 1424ق.
  12. حیدری، محمد‌حسین، نقشه علمی، مرکز مطالعات دین و سلامت، 1386ش.
  13. دونالد اف. هارون- دونالد ار، براون، ترجمه: عباس محمدزاده، رویکرد تجربی به توسعه سازمان (مدیریت تحول)، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی، 1377ش.
  14. رحمانی، جعفر،  قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی|، 1394ش.
  15. رضائیان، علی، مبانی سازمان و مدیریت، تهران: سمت، هفتم، 1384ش.
  16. زحیلی، وهبة ‌بن مصطفی،تفسیر الوسیط، دمشق: دارالفکر، 1422ق.
  17. زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتاب‌العربی، 1407ق.
  18. سبزوای، محمد بن حبیب‌الله، ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1419ق.
  19. سید قطب، ابن‌ابرهیم، فی‌ظلال القرآن، بیروت: دار‌المشرق، 1412ق.
  20. صادقی‌تهرانی، محمد، الفرقان فی‌تفسیر القرآن باالقرآن، قم: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1365ش.
  21. طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، تهران: سهامی انتشار، 1362ش.
  22. طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی‌تفسیر القرآن، قم: انتشارات جامعه مدرسین، 1417ق.
  23. طبری، ابن‌جریر، ترجمه تاریخ طبری، ترجمه: بلعمی، محمد‌ بن ‌علی، تهران: البرز، بی‌تا.
  24. طریحی، فخر‌الدین، مجمع‌البحرین، تهران: انتشارات مرتضوی، 1375.
  25. طوسی، محمد‌ابن حسن، التبیان فی‌تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
  26. طیب‌، عبد‌الحسین،اطیب‌البیان فی‌تفسیرالقرآن، تهران: انتشارات اسلام، 1378ش.
  27. فراهیدی، خلیل‌ بن‌ احمد، کتاب‌العین، قم: هجرت، 1410ق.
  28. فضل‌الله، محمد‌حسین، من وحی‌القرآن، بیروت: دارالملاک، 1419ق.
  29. قاسمی، جمال‌الدین محمد، محاسن‌التأویل، بیروت: دارالکتب‌العلمیه، 1418ق.
  30. کریمی، جعفر، جمالی‌نژاد، مهدی، محیط زیست از منظر قرآن کریم، مجله سفیر، شماره 22، سال ششم، 1391ش.
  31. کوش، دنی، مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی، ترجمه: فریدون و حید، تهران: سروش، 1389ش.
  32. کوئن، بروس، مبانی جامعه شناختی، ترجمه توسلی، تهران: انشارات سمت، 1372ش.
  33. مرادی مسیحی، واراز، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، برنامه‌ریزی استراتژیک در کلان شهرها، اول، 1381ش.
  34. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: نگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360ش.
  35. مصلائی‌پور، عباس، الگوی سیاست گذاری فرهنگی قرآن کریم، مطالعات روش‌شناسی دینی، سال دوم، شماره اول، 1394ش.
  36. معروفی، فخرالدین، اصول اساسی مدیریت استراتژیک، قم: اول، مرکز چاپ و نشر کتب علمی دانشگاهی، 1382ش.
  37. هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر، فرهنگ قرآن، قم: دفتر تبلیغات، بوستان کتاب، 1385ش.
  38. هچ، ماری جو، نظریه‌های سازمان، ترجمه حسین دانائی فرد، دهم، تهران: مؤسسه کتاب مهربان‌نشر، 1393ش.
  39. مؤمنی‌راد، اکبر، علی‌آبادی، خدیجه، فردانش، هاشم و مزینی، ناصر، «تحلیل محتوای کیفی در آیین پژوهش، ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج»، فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، شماره 14، 1392ش.
  40. میهار، رضا، فرهنگ ابجدی عربی فارسی، بی‌نا، بی‌تا.
  41. ناظمی، مهدی، مرکبی، محمدصادق، واکاوی، «الگوی مدیریت راهبردی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، سال دوم، شماره ششم، 1397ش.
  42. عسکرپور، زهراء، نجفی، محمد، «مفهوم‌شناسی محیط در قرآن کریم و نقش تربیتی آن»، مجله پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، شماره 47، 1399ش.
  43. Schein, E. Organizational Culture and Leadership, San Francisco: Jossey-Bass. ‘pp196-205 ins. R. Clegg (Ed). 1997.
  44. Riston, Neil. Strategic Management. 2nd edition. Download free ebooks at mbookboon.com. 2017.
  45. McGrow-Hill, Culture & Organization, Geert Hofstede, 1991.