نشانه شناسی قرآنی متون دینی (مورد مطالعه: زیارت وارث امام حسین (ع))

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول ، کارشناسی ارشد، دانشکده ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 استادیا ر گروه الهیات و معارف اسلا می، دانشگاه پیا م نور ، تهران ،ایرا ن

چکیده

پژوهش در حوزه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، گستره ی وسیعی از موضوعات بین رشته ای را پیش روی محقق می نهد. دین، فرهنگ و ارتباطات از این دست موضوعات پژوهشی بین رشته ای است. از جمله موضوعات دینی مورد پژوهش، تحلیل متون دینی همچون قرآن، روایات و زیارات اهلبیت پیامبر (ص) است. این پژوهش به تحلیل قرآنی - نشانه شناختی زیارت وارث امام حسین(ع) پرداخته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و نمونه گیری هدفمند، اقدام به واکاوی عباراتی از این زیارت نموده است. این مقاله با بهره گیری از: «مبانی قرآنی زیارت وارث» از منظر محسن قرائتی و مجلسی کوپانی، دیدگاه امام موسی صدر نسبت به «ستیز همیشگی حق و باطل» ، دیدگاه برخی اندیشمندان در خصوص «وراثت مادی و معنوی»  و بر مبنای: نظریه «ساختارگرایی»، رویکرد «نشانه شناختی» سوسور، رویکرد «اسطوره شناسی» رولان بارت و نگاه فوکو نسبت به «گفتمان»، اقدام به تحلیل کرده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد زیارت وارث: 1-دارای مبانی قرآنی، و قابل خوانش بر مبنای تحلیل های نشانه شناختی است. 2- وراثت به معنای میراث داریِ محتوا و اهداف کتب، و صفات و فضائل دیگر انبیاء فهم می‌شود. 3- وراثت از دیگر پیامبران، دارای مبانی قرآنی است. 4- بیان اسطوره ای در بعضی عبارات زیارت وارث، و در تناظر با بعضی از آیات قرآن، جلوه ای ازلی و ابدی به قیام امام حسین(ع) می دهد. 5- زیارت وارث با ایجاد دو انگاری های متضادِ، گفتمانی قرآنی - دینی در اندیشه پیروان دین فراهم می کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Myth of Innate Righteousness: A Qurʾānic Semiotic Analysis of Ziyārat Wārith of Imam Ḥusayn

نویسندگان [English]

  • Hossein Rajaie Rad 1
  • Rajab Akbarzadeh 2
1 Corresponding Author, Faculty of Communication, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran:
2 Assistant Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Payame Noor University, Tehran, Iran:
چکیده [English]

Objective: Research in cultural and communication studies opens a wide horizon of interdisciplinary inquiry. Religion, culture, and communication constitute central domains within this field. Among the pivotal axes of religious studies is the analysis of sacred texts, including the Qur'an, transmitted traditions, and devotional visitations (ziyārāt) associated with the Prophet’s Household. The present study offers a semiotic analysis of Ziyārat Wārith of Husayn bin Ali.
Method: Adopting a descriptive-analytical method and purposive sampling, selected passages of the text are examined in depth.
Results: The article draws upon: (1) the Qurʾānic foundations of Ziyārat Wārith as articulated by Mohsen Gharati and Mohammad-Baqer Majlesi; (2) Musa al-Sadr’s interpretation of the perpetual struggle between truth and falsehood as reflected in the text; (3) scholarly perspectives on material and spiritual inheritance in the ziyārah; and (4) theoretical frameworks derived from structuralism, including the semiotics of Ferdinand de Saussure, the mythology theory of Roland Barthes, and Michel Foucault’s discourse analysis. Conclusion: The findings demonstrate that: (1) Ziyārat Wārith lends itself to a coherent semiotic reading; (2) the inheritance of Imam Ḥusayn signifies the custodianship of the content, purposes, virtues, and salvific mission of previous prophets; (3) this notion of inheritance possesses explicit Qurʾānic foundations; (4) the mythic mode of expression in certain passages confers a transhistorical and eternal dimension upon the uprising of Imam Ḥusayn; and (5) through the construction of binary oppositions, the ziyārah generates a distinctly religious discourse within the consciousness of its adherents

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qurʾān
  • Imam Ḥusayn
  • Ziyārat Wārith
  • Semiotics and Myth Analysis
  • Structuralism
  • Discourse

مراجع

  1. آسابرگر، آرتور، تحلیل گفتمان کاربردی، ترجمه حسین پاینده، تهران: مروارید، 1398.
  2. احسانی‌فر، محمد، «طرحی نو در تبیین غنای تفسیری در احادیث اهل‌بیت^»، علوم حدیث، شماره 35، 1384.
  3. اسلام کوئست، فضائل و مناقب: معنای وارث بودن امام حسین از پیامبران، بازیابی شده در تاریخ 20 تیر 1403، از islamquest.net، 1391.
  4. پاینده، حسین، نظریه و نقد ادبی: درسنامه‌ای میان‌رشته‌ای (جلد دوم)، تهران: انتشارات سمت، 1397.
  5. تبیان، تاریخ و سیره معصومین: نگاهی به زیارت وارث، بازیابی شده در تاریخ 23 تیر 1403، از article.tebyan.net، 1386.
  6. تفلیسی، ابوالفضل حُبیش بن ابراهیم، وجوه قرآن، به اهتمام مهدی محقق، تهران: بنیاد قرآن، 1360.
  7. جواهری، سیدمحمدحسن، درسنامه ترجمه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، 1389.
  8. چندلر، دانیل، مبانی نشانه‌شناسی، ترجمه مهدی پارسا، تهران: سوره مهر، 1397.
  9. حبیبی، غلامحسین، بینش روش‌شناختی؛ تحقیق در علوم اجتماعی، پارادایم‌ها، روش‌ها و تکنیک‌ها، تهران: انتشارات کتاب همه، 1393.
  10. حوزه، گنجینه معارف: شرح فرازهایی از زیارت وارث در کلام امام موسی صدر، بازیابی شده در تاریخ 24 تیر 1403، از hawzah.net، 1392.
  11. رجائی، حسین، تحلیل نشانه‌شناختی دینداری در سریال‌های عامه‌پسند دهه نود تلویزیون، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، 1401.
  12. صفوی، کورش، درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران: سوره مهر (حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی)، 1383.
  13. صدر، موسی، حسین× وارث انبیاء، ترجمه مهدی فرخیان، تهران: سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، مؤسسه نشر شهر، 1393.
  14. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (جلد دوم)، بیروت: مؤسسة فقه الشیعة، 1411ق.
  15. مجلسی کوپانی، غلامحسین، امام حسین وارث انبیاء؛ شرحی بر سلام‌های زیارت وارث، قم: مؤلف، 1397.
  16. مفید، محمد بن محمد بن نعمان، المزار، تحقیق و تصحیح سیدمحمدباقر ابطحی، قم: کنگره هزاره شیخ مفید، 1413ق.
  17. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (جلد 13)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.
  18. مهدی‌زاده، سیدمحمد، نظریه‌های رسانه: اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی، تهران: انتشارات همشهری، 1400.
  19. میرسید، سیدمحمدرضا؛ حاج اسماعیلی، محمدرضا، «بررسی تطبیقی معنای واژه‌های قرآنی در روایات امامیه و فرهنگ‌های واژگانی»، مطالعات قرآن و حدیث، 9(18)، 32-5، 1393.
  20. هومر، شون، ژاک لاکان، ترجمه محمدعلی جعفری و سیدمحمدابراهیم طاهایی، تهران: ققنوس، 1388.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 17 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 16 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 13 آذر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار