مؤلفه‌های نظارت و ارزیابی از منظر قرآن با تأکید بر اندیشه امام خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول،دکتری قرآن ومدیریت،مجتمع عالی قرآن وحدیث جامعه المصطفی العالمیه،قم،ایران

2 دکتری قرآن ومدیریت،مجتمع عالی قرآن وحدیث جامعه المصطفی العالمیه،قم،ایران

3 استادیار جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

چکیده

هدف:در دنیای پیچیده و پویای امروز، نظام‌های مختلف با چالش‌های جدی مواجه هستند. برای مقابله با این چالش‌ها و افزایش کارآمدی و پویایی این نظام‌ها، نظارت و ارزیابی به‌عنوان ابزاری ضروری مطرح می‌شود. با توجه به اهمیت نظارت و ارزیابی در جامعه اسلامی، این پژوهش به دنبال کشف مؤلفه‌های نظارت و ارزیابی از منظر قرآن و با تأکید بر اندیشه‌های امام خامنه‌ای است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و ارائه مؤلفه‌های نظارت و ارزیابی از منظر قرآن با تاکید بر اندیشه‌های امام خامنه‌ای است. با این رویکرد، پژوهشگر درصدد است تا با بررسی آموزه‌های دینی و دیدگاه‌های رهبری، به چارچوبی جامع از مؤلفه‌های نظارتی و ارزیابی دست یابد که متناسب با ارزش‌ها و اهداف اسلامی باشد. شناخت دقیق این مؤلفه‌ها نه تنها به فهم عمیق‌تر از مفاهیم نظارت و ارزیابی در اسلام کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به بهبود عملکرد نظام‌ها و تحقق اهداف اسلامی در جامعه نیز منجر شود.
روش پژوهش:در این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. با بهره‌گیری از آیات قرآن و دیدگاه‌های امام خامنه‌ای، مؤلفه‌های نظارت و ارزیابی استخراج و تحلیل شده‌اند
یافته ها:. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که نظارت و ارزیابی در دو سطح درونی و بیرونی قابل بررسی است. نظارت درونی با مؤلفه‌هایی همچون احساس حضور دائمی خداوند، عدالت، انصاف و تقوا مرتبط است. نظارت بیرونی نیز شامل مؤلفه‌هایی مانند نظارت همگانی، هدفمندی، شفافیت و کارآمدی می‌شود. نظارت همگانی باعث افزایش آگاهی مردم و مشارکت آن‌ها در بهبود عملکرد سازمان‌ها می‌شود. هدفمندی و شفافیت نیز به بهبود کیفیت نظارت و ارزیابی کمک می‌کنند.
نتیجه گیری:نتایج این تحقیق می‌تواند در بهبود عملکرد نظام‌ها و تحقق اهداف اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. .

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Components of Supervision and Evaluation from the Qurʾānic Perspective with Emphasis on the Thought of Imam Khamenei

نویسندگان [English]

  • Yousef Khaje Amiri 1
  • Abdol Moomen Hakimi 2
  • Mohammad Amini Tehrani 3
1 Corresponding Author, PhD in Quran and Management, Higher Complex of Quran and Hadith, Al-Mustafa International University, Qom, Iran:
2 Chair, Department of Quranic Exegesis, Higher Institute of Quran and Hadith, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
3 Chair, Department of Quranic Exegesis, Higher Institute of Quran and Hadith, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
چکیده [English]

Objective: In today’s complex and dynamic world, diverse systems face serious structural and functional challenges. To confront these challenges and enhance institutional effectiveness and dynamism, supervision and evaluation emerge as indispensable instruments. Given their significance within an Islamic social order, this study seeks to identify the components of supervision and evaluation from the perspective of the Qur'an, with particular emphasis on the thought of Ali Khamenei. The principal objective of this research is to extract and articulate a coherent framework of supervisory and evaluative components grounded in Qurʾānic teachings and interpreted through the intellectual lens of Imam Khamenei. Through a systematic examination of religious teachings and leadership perspectives, the study aims to formulate a comprehensive model of supervision and evaluation consistent with Islamic values and objectives. A precise understanding of these components not only deepens conceptual insight into supervision and evaluation in Islam but also contributes to improving institutional performance and realizing Islamic societal goals.
Method: The study employs a descriptive–analytical methodology. Drawing upon Qurʾānic verses and Imam Khamenei’s viewpoints, the components of supervision and evaluation are identified and examined.
Results: The findings indicate that supervision and evaluation may be conceptualized at two interconnected levels: internal and external. Internal supervision is associated with elements such as awareness of the constant presence of God, justice, fairness, and piety (taqwā). External supervision encompasses components including public oversight, purposiveness, transparency, and efficiency. Public oversight enhances civic awareness and participation in improving organizational performance, while purposiveness and transparency contribute to the quality and effectiveness of evaluative processes. Conclusion: The results of this research may serve as a normative framework for enhancing institutional performance and advancing Islamic objectives within contemporary governance structures

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qurʾān
  • Supervision and Evaluation Components
  • Managerial Oversight
  • Organization
  • Internal Supervision
  • External Supervision

مراجع

  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌فارس، احمد بن زکریا. معجم مقائیس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول، 1404‌ق.
  3. ابن‌فهد حلی، احمد بن محمد. عدة الداعی و نجاح الساعی. قم: دارالتکاب اسلامی، چاپ اول، 1407‌ق.
  4. ابن‌منظور، ابوالفضل جمال‌الدین محمد بن مکرم. لسان العرب. بیروت: دارالفکر، چاپ سوم، 1414‌ق.
  5. ابی یعقوب، احمد بن ابی یعقوب. تاریخ یعقوبی. بیروت: دار صادر، بی‌تا.
  6. اخوان کاظمی، بهرام. «ارزیابی و آسیب‌شناسی نظام نظارتی در ج.ا.ا و راهکارهای کارآمدسازی آن». چهارمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت: پیشرفت ایران، گذشته، حال، آینده. تهران، 1394.
  7. امام خمینی، روح‌الله. آداب الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ شانزدهم، 1388.
  8. امام خمینی، روح‌الله. حکومت اسلامی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1388.
  9. امیرکاوه، سعید. «نظارت اجتماعی». مجله معرفت، شماره 21، تابستان 1376.
  10. امیری، علی‌نقی. «نگاهی جامع به خودکنترلی در سازمان». مجله فرهنگ مدیریت، شماره 7، زمستان 1383.
  11. ایران‌نژاد پاریزی، مهدی. روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: مؤسسه تحقیقات و آموزش مدیریت، 1378.
  12. آذری، علیرضا؛ زمانی مزده، مهدی. الگوی راهبردی مدیریت عملکرد سازمان. تهران: مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، چاپ دوم، 1394.
  13. آقا پیروز، علی و همکاران. مدیریت در اسلام. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1384.
  14. آلن بیرو. فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی. تهران: کیهان، چاپ دوم، 1370.
  15. آهنچیان، محمدرضا. «طراحی نظام جدید ارزشیابی عملکرد کارکنان در مؤسسات آموزش عالی: مورد دانشگاه فردوسی». فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، سال دوم، شماره 3، صص 15-46، 1388.
  16. بوذرجمهری، ح؛ ثنایی، م. «بررسی اقدامات راهبردی به‌منظور ارتقا نظام سلامت مبتنی بر شفافیت». نخستین کنفرانس مدیریت دولتی ایران. تهران، 1394.
  17. بیان، حسام‌الدین. آیین مدیریت. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی، 1370.
  18. پارکینسون، نورث کوت؛ رستم جی؛ ساپر. اندیشه‌های بزرگ در مدیریت. ترجمه مهدی ایران‌نژاد پاریزی. تهران: مرکز آموزشی بانکداری ایران، 1377.
  19. پرهیزکار، کمال. تئوری‌های مدیریت. تهران: انتشارات اشراقی، 1368.
  20. پیو، هیکسن؛ هینینگر. صاحب‌نظران علم سازمان. ترجمه جواد عامری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1352.
  21. توحیدی، ارسطو؛ ملایی، مصطفی. «دکترین نظارت و بازرسی در جمهوری اسلامی ایران بر اساس گفتمان ولایت فقیه». فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، دوره 3، شماره 11، صص 303-323، 1398.
  22. حاتمی، جواد؛ محمدی، رضا؛ اسحاقی، فاخته. «چالش ساختارسازی برای نظارت و ارزشیابی کیفیت در آموزش عالی ایران». پنجمین همایش ارزیابی کیفیت در نظام دانشگاهی. دانشگاه تهران، پردیس دانشکده‌های فنی، صص 1-12، 1390.
  23. حافظ‌نیا، محمدرضا. مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: سمت، 1402.
  24. حر عاملی، محمد بن حسن. تفصیل وسائل‌الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. قم: نشر آل‌البیت، چاپ اول، 1409‌ق.
  25. حر عاملی، محمد بن حسن. وسائل‌الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت، 1409‌ق.
  26. حکیم طباطبایی، سید محمدباقر. علوم القرآن. قم: مجمع‌الفکر الاسلامی، چاپ سوم، 1417‌ق.
  27. خدمتی، ابوطالب. «نظارت و بازرسی در اسلام». مجله معرفت، شماره 27، 1377.
  28. دفت، ریچارد ال. مبانی تئوری و طراحی سازمان. ترجمه علی پارسائیان و سید محمد اعرابی. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ دوم، 1381.
  29. دوبرین، اندرو جی. مدیریت رفتار سازمانی با رویکرد روان‌شناسانه. ترجمه مراد کردی و میترا آفتاب آذری. تهران: صفار-اشراقی، 1388.
  30. دیلمی، شیخ حسن. ارشاد القلوب إلى الصواب. قم: نشر شریف رضی، چاپ اول، 1412‌ق.
  31. رادفر، علیرضا. «بررسی برخی از شیوه‌های نظارت و کنترل در مدیریت و رهبری حضرت امام خمینی (ره)». نشریه حضور، شماره 8، 1397.
  32. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم الدار الشامیه، چاپ اول، 1412‌ق.
  33. رشید رضا، محمد. تفسیر المنار. بیروت: دارالمعرفة، 1412‌ق.
  34. رضائیان، علی. اصول مدیریت. تهران: سمت، چاپ بیست‌ونهم، 1398.
  35. رضائیان، علی. مبانی سازمان و مدیریت. تهران: سمت، 1380.
  36. رضائیان، علی. مبانی سازمان و مدیریت. تهران: سمت، چاپ یازدهم، 1387.
  37. زارع، حمید. «الگویی از خودکنترلی در فرهنگ اسلامی». حوزه و دانشگاه، شماره 45، 1384.
  38. زارعی متین، حسن. مبانی سازمان و مدیریت: رویکرد اقتضایی. تهران: دانشگاه تهران، 1388.
  39. زحیلی، وهبة بن مصطفى. التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعة والمنهج. بیروت: دارالفکر المعاصر، 1418‌ق.
  40. سعادت، اسفندیار. مدیریت منابع انسانی. تهران: سمت، 1376.
  41. شاهسون، زهره؛ بذرافشان، مجتبی؛ مهرام، بهروز؛ امین‌خندقی، مقصود. «تأملی بر مفاهیم نظارت، کنترل، ارزیابی و پایش در آموزش عالی». یازدهمین همایش ملی ارزیابی کیفیت نظام‌های دانشگاهی. دانشگاه تبریز، صص 1456-1457، 1396.
  42. شهیدی، سید جعفر. نهج‌البلاغه. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1371.
  43. صادق‌پور، ابوالفضل؛ مقدس، جلال. سازمان، مدیریت و علم مدیریت. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی، چاپ دوم، 1372.
  44. طباطبایی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، چاپ پنجم، 1417‌ق.
  45. طریحی، فخرالدین محمد. مجمع‌البحرین. تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی، چاپ سوم، 1416‌ق.
  46. علاقه‌بند، علی. مدیریت عمومی. تهران: نشر روان، چاپ دوازدهم، 1384.
  47. علاقه‌بند، علی. مقدمات مدیریت آموزشی. تهران: انتشارات بعثت، 1381.
  48. علیخانی، علی‌اکبر. توسعه سیاسی از دیدگاه امام علی×. تهران: شرکت چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377.
  49. عمید زنجانی، عباسعلی؛ موسی‌زاده، ابراهیم. نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، 1389.
  50. فایول، هانری. اصول فن اداره. ترجمه هادی هدایتی. تهران: مؤسسه علوم اداری، 1337.
  51. فراهیدی، خلیل بن احمد. کتاب العین. قم: هجرت، چاپ دوم، 1410‌ق.
  52. فیضی، طاهره. مبانی مدیریت دولتی. تهران: دانشگاه پیام‌نور، چاپ دهم، 1383.
  53. قرائتی، محسن. تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ یازدهم، 1383.
  54. قرائتی، محسن. عدالت اجتماعی. قم: مؤسسه در راه حق، بی‌تا.
  55. قرشی، سید علی‌اکبر. قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، 1371.
  56. کرومبی، نیکلاس آبر. فرهنگ جامعه‌شناسی. ترجمه حسن پویان. تهران: انتشارات چاپخش، 1367.
  57. کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407‌ق.
  58. کونتز و همکاران. اصول مدیریت. ترجمه طوسی و همکاران. تهران: بی‌نا، چاپ پنجم، 1381.
  59. محدث عاملی کاظمی خلخالی، زین‌العابدین. الجواهر السنیة: کلیات حدیث قدسی. تهران: انتشارات دهقان، چاپ سوم، 1380.
  60. محولاتی، سعید؛ بهرامی، سید علی‌محمد. «مدیریت و ارزیابی عملکرد: تعاریف و مفاهیم». فصلنامه پیام فرهیختگان، سال 1، شماره 1، 1397.
  61. مصباح یزدی، محمدتقی. قرآن‌شناسی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ دوم، 1380.
  62. مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.
  63. معین، محمد. فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر، چاپ یازدهم، 1376.
  64. معینی، صفرا. فرهنگ واژه‌ها و اصطلاحات مدیریت و سازمان. تهران: وزارت کشاورزی، 1370.
  65. مکارم شیرازی، ناصر. پیام قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1386.
  66. منصورنژاد، محمد. «فلسفه نظارت». نشریه علمی‌پژوهشی حکومت اسلامی، شماره 33، 1383.
  67. میرزاآقایی، کیاکلایی میترا؛ هویدا، رضا. «نظام کنترل و نظارت در مدیریت اسلامی». کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران. تهران، 1397.
  68. نجفی، محمدحسن. جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404‌ق.
  69. نراقی، ملا احمد. معراج السعادة. قم: هجرت، چاپ پنجم، 1377.
  70. نیک‌پی، ایرج؛ رسولی، سمانه. «نظارت و کنترل در مدیریت اسلامی با تأکید بر خودکنترلی». نخستین کنفرانس بین‌المللی و دومین کنفرانس ملی هزاره سوم و علوم انسانی. تهران، 1395.
  71. نیکو اقبال، علی‌اکبر. برگزیده نظریه‌های سازمان و مدیریت. تهران: سمت، چاپ اول، 1387.
  72. الوانی، سید مهدی. مدیریت عمومی. تهران: نشر نی، چاپ چهاردهم، 1379.
  73. الوانی، سید مهدی؛ زاهدی، شمس‌السادات؛ فقیهی، ابوالحسن. فرهنگ جامع مدیریت. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، 1383.
  74. وبر، ماکس. اقتصاد و جامعه. ترجمه منوچهری، عمادزاده و ترابی‌نژاد. تهران: انتشارات مولی، 1374.
  75. Barreyro, Gladys Beatriz; Rothen, Jose Carlos. Contradictory “Sinaes”: Considerations on the elaboration and implantation of the national higher education evaluation system. Educação & Sociedade, Campinas, Vol. 27, No. 96, pp. 955–975. 2006.
  76. Cambell, Carolyn; Rozsnyai, Christina. Quality assurance and the development of course programmes. Papers on Higher Education, pp. 1–22. 2002.
  77. Keaveny, T. J.; Allen, R. E. Predictors of employee satisfaction with the performance appraisal process. Journal of Business and Psychology, Vol. 2, pp. 306–310. 1988.
  78. Patterson, Glenys. The applicability of institutional goals to the university organization. Journal of Higher Education Policy and Management, Vol. 2, pp. 759–769. 2001.
  79. Renn, R. W. Participation’s effect on task performance: Mediating roles of goal acceptance and procedural justice. Journal of Business Research, Vol. 41, pp. 115–125. 1998.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 25 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 19 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 18 آذر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار