مستندات قرآنی روایی اندیشه‌های امام شهید خامنه‌ای(قدس سره) در حاکمیت سیاسی جامعه اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه قرآن و حدیث، دانشگده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 دکتری مدرسی‌ معارف ‌اسلامی. گرایش ‌انقلاب ‌اسلامی. دانشگاه‌ علامه ‌طباطبایی، تهران. ایران

چکیده

هدف: این مطالعه با هدف تبیین معیارها و ضوابط اساسی اداره امور جامعه اسلامی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، با رویکردی قرآنی و روایی، انجام شده است. پژوهش می‌کوشد مبانی هدایت جامعه انسانی به سوی کمال را از منظر دینی استخراج کند و ضرورت رعایت این ضوابط را برای تأمین سعادت فردی و جمعی نشان دهد.
روش: پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکردی استنتاجی انجام شده و با تحلیل سخنرانی‌ها، خطبه‌ها و آثار آیت‌الله خامنه‌ای، الگوهای حکمرانی شناسایی و سپس با آیات و روایات متناظر تطبیق داده شده است. گردآوری اسنادی و کتابخانه‌ای و بررسی سیره عملی ایشان، پیوند میان دیدگاه سیاسی وی را با منابع وحیانی (قرآن کریم) و سیره معصومان (علیهم السلام) آشکار می‌سازد.
یافته‌ها: سیره و روش سیاسی رهبر معظم انقلاب به‌طور کامل بر آیات قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع) استوار است. در اندیشه ایشان، حکمرانی سیاسی صرفاً یک کنش اداری ـ سیاسی یا ابزاری برای مدیریت جامعه نیست، بلکه امتداد «ولایت الهی» در زمین و نقطه تلاقی حق الهی با عمل انسانی است. مؤلفه‌های محوری آن عبارت‌اند از: زمان‌شناسی و بصیرت نسبت به مسائل جهانی، آگاهی کامل از مقتضیات روز، عدالت‌خواهی و عدالت‌گستری عملی، پایبندی به مشورت با صاحبان صلاحیت و امین‌داری نسبت به حقوق مردم و نظام.
 
نتیجه‌گیری: حکمرانی سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای الگویی عینی از پیوند وحی و تدبیر سیاسی در عصر حاضر است. در این الگو، مشروعیت حکمرانی بر سه رکن استوار است: اتکا به عدالت توحیدی، پیروی از سیره معصومان در مدیریت جامعه، و تکیه بر آیات خلافت و امانت الهی.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Qur’anic and Narrative Documentation of Ayatollah Khamenei’s Thought on Political Governance in Islamic Society

نویسندگان [English]

  • Khadijeh Ahmadi Bighesh 1
  • Saeid Karami 2
1 Department of Quran and Hadith, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 PhD in Islamic Education, with Specialization in Islamic Revolution, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Objective: This study aims to elucidate the essential criteria and standards for administering the affairs of an Islamic society in the thought of Ayatollah Khamenei, employing a Qur’anic and narrational approach. It seeks to extract the foundations of guiding human society towards perfection from a religious perspective and to demonstrate the necessity of observing these standards to secure individual and collective felicity.
Method: The research adopts a descriptive‑analytical method with an extractive approach, analyzing Ayatollah Khamenei’s speeches, sermons, and works to identify governance patterns and then matching them with corresponding Qur’anic verses and traditions. Library‑based documentation and examination of his practical conduct reveal the bond between his political doctrine and revelatory sources (the Holy Qur’an) and the tradition of the Infallibles (peace be upon them).
Findings: The political conduct and method of the Supreme Leader are entirely founded upon Qur’anic verses and the sīrah of the Noble Prophet and the Pure Imams. In his thought, political governance is not merely an administrative‑political act or a tool for managing society, but the extension of “Divine Wilāyah” on earth and the intersection of divine right with human action. Core components include time‑consciousness and insight into global affairs, full awareness of contemporary exigencies, justice‑seeking and practical justice‑dispensing, adherence to consultation with trustworthy authorities, and trusteeship regarding the rights of the people and the system.
Conclusion: Ayatollah Khamenei’s political governance constitutes an objective model of the bond between revelation and political prudence in the present age. In this model, the legitimacy of governance rests on three pillars: reliance on monotheistic justice, following the conduct of the Infallibles in managing society, and reliance on verses concerning vicegerency and divine trust.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ayatollah Khamenei
  • Islamic society
  • political governance
  • justice‑seeking
  • Islamic management
  1. قرآن کریم.
  2. نهج‌البلاغه.
  3. آشوری، داریوش، دانشنامه سیاسی، تهران: مروارید، ۱۳۷۶ش.
  4. ابن اثیر، اسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت: دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
  5. ابن سعد، محمد، طبقات الکبری، بیروت: دار بیروت، ۱۴۰۵ق.
  6. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین، ۱۴۰۴ق.
  7. ابن هشام، عبدالملک، سیرت رسول‌الله |، تصحیح اصغر مهدوی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، بی‌تا.
  8. بابویه قمی، محمد بن علی بن حسین، التوحید، تهران: مکتبة الصدوقیه، ۱۳۹۸ق.
  9. پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، تهران: انتشارات جاویدان، ۱۳۲۴ش.
  10. تمیمی‌آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و دررالکلم، قم: دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۱۰ق.
  11. جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت، قم: اسراء، ۱۳۷۸ش.
  12. حائری یزدی، مهدی، حکمت و حکومت، قم: نشر معارف، بی‌تا.
  13. حرعاملی، حسن، وسائل الشیعه، بیروت: آل البیت، ۱۴۱۴ق.
  14. حسینی خامنه‌ای، سیدعلی، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، تهران: انتشارات صهبا، ۱۳۹۲ش.
  15. ------------، جهاد خودکفایی؛ ارتش جمهوری اسلامی ایران در بیانات حضرت آیه‌الله خامنه‌ای، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۳۹۴ش.
  16. ------------، حدیث ولایت؛ مجموعه بیانات و مکتوبات رهبر معظم انقلاب اسلامی، تهران: انقلاب اسلامی، ۱۳۹۸ش.
  17. ------------، مجموعه بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در مورد نهضت تمدنی، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۴۰۱ش.
  18. خانی، الهه، تداوم مدیریت رسول خدا | در الگوی حکومتی جمهوری اسلامی، تهران: برهان، ۱۳۹۲ش.
  19. خسروپناه، عبدالحسین، گستره شریعت، قم: نشر معارف، ۱۳۸۲ش.
  20. سبحانی، جعفر، مبانی حکومت اسلامی، اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین×، ۱۳۶۲ش.
  21. شاکرین، حمیدرضا، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، قم: نشر معارف، ۱۳۸۶ش.
  22. الصدر، سیدمحمدباقر، اقتصادنا، قم: مکتب الإعلام الإسلامی، ۱۴۱۷ق.
  23. الطبرسی، حسین بن محمد، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: إحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
  24. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، قم: مؤسسة البعثه، ۱۴۱۴ق.
  25. غزالی، محمد بن محمد، إحیاء علوم‌الدین، تهران: فردوس، ۱۳۹۳ش.
  26. فیض کاشانی، ملامحسن، المحجة البیضاء، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم: انتشارات اسلامی، بی‌تا.
  27. القمی (الصدوق)، محمد بن علی، الخصال، بیروت: مطبعه الصدوق، ۱۳۸۹ق.
  28. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم: دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
  29. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران: ولی عصر (عج)، ۱۴۰۳ق.
  30. مصباح یزدی، محمدتقی، نظریه سیاسی اسلام، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۷۸ش.
  31. ------------، آموزش عقاید، تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۳ش.
  32. مطهری، مرتضی، سیری در سیره نبوی، تهران: صدرا، ۱۳۸۰ش.
  33. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۳۹۳ش.
  34. الموسوی الخمینی، روح‌الله، البیع، قم: اسماعیلیان، ۱۳۶۳ش.
  35. نصر، سیدحسین، نیاز به علم مقدس، قم: مؤسسه فرهنگی طه، ۱۳۸۳ش.
  36. الیعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
  37. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، https://farsi.khamenei.ir.