تحلیل تربیتی از کتاب «انسان 250 ساله» بر اساس فرآیند خودسازی، جامعه پردازی و تمدن‌سازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه امور تربیتی، دانشکده علوم تربیتی.دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران(نویسنده مسئول).

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته فلسفه دانشکده ادبیات،دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد،نجف آباد،ایران

چکیده

 
هدف: این مطالعه در پی ترسیم فرایند تربیتی خودسازی، جامعه‌پردازی و تمدن‌سازی در کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» و «بیانیه گام دوم انقلاب» آیت‌الله خامنه‌ای، کشف پیوند متقابل آن‌ها در تربیت فردی ـ اجتماعی ـ تاریخی و استخراج مبانی قرآنی این برنامه تربیتی است.
 
روش: رویکردی کیفی و استقرایی اتخاذ شده است و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای دو متن اصلی، دیگر بیانات رهبر معظم انقلاب و آیات مرتبط قرآن کریم، داده‌ها برای ساخت چارچوبی تربیتی منسجم تفسیر شده‌اند.
 
یافته‌ها: تحلیل‌ها نشان می‌دهد خودسازی محور بنیادین تحول است و بازتاب مفهوم قرآنی تزکیه به شمار می‌آید. جامعه‌پردازی به‌مثابه تحقق عینی صلاحیت جمعی در جامعه است که الگوی آن مبارزه اجتماعی ـ سیاسی امامان معصوم (ع) است. تمدن‌سازی نیز مدیریت راهبردی و کلان تاریخ به سوی تمدن نوین اسلامی است که بر وعده‌های قرآنی استخلاف و وراثت زمین از سوی صالحان استوار است. الگوی تربیتی در هر دو اثر ریشه در دو اصل قرآنی تزکیه و تعلیم دارد و مسیری منسجم و مرحله‌ای از تقوای فردی تا اصلاح جهانی شکل می‌دهد. «انسان ۲۵۰ ساله» همچون طرحی تاریخی ـ تفسیری عمل می‌کند و «بیانیه گام دوم انقلاب» آن را به نقشه راه تربیتی ـ ملی معاصر ترجمه می‌کند.
 
نتیجه‌گیری: تبیین رهبر معظم انقلاب الگویی تربیتی جامع و قرآن‌بنیان ارائه می‌دهد که در آن خودسازی، جامعه‌پردازی و تمدن‌سازی به‌گونه‌ای جدایی‌ناپذیر پیوند خورده‌اند. این الگوی یکپارچه، راهنمایی عینی برای سیاست‌گذاران و فعالان تربیتی فراهم می‌آورد و نشان می‌دهد که میراث نبوی و امامتی چگونه می‌تواند برای دستیابی به تمدن نوین اسلامی عملیاتی شود.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Educational Analysis of the Book “The 250-Year-Old Man” Based on the Process of Self-Development, Community-Building, and Civilization-Building

نویسندگان [English]

  • Parastoo Mesbahi Jamshid 1
  • Zahra Tavakoli 2
1 , Department of Educational Affairs, Faculty of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran (Corresponding Author);
2 M.A. Graduate in Philosophy, Faculty of Literature, Islamic Azad University, Najafabad Branch, Najafabad, Iran
چکیده [English]

Objective: This study aims to delineate the educational process of self-development (khodsāzī), community-building (jāme‘eh-parḍāzī), and civilization-building (tamaddon-sāzī) as presented in Ayatollah Khamenei’s “The 250-Year-Old Man” and the “Second Step Statement of the Revolution,” to uncover their interrelationship in individual-social-historical education, and to extract the Qur’anic foundations of this educational program.
Method: A qualitative, inductive approach was adopted, employing content analysis of the two primary texts, the Leader’s other statements, and relevant Qur’anic verses. Data were interpreted to construct a coherent educational framework.
Findings: The analysis reveals that self-development constitutes the foundational axis of transformation, mirroring the Qur’anic concept of tazkiyah (purification). Community-building emerges as the actualization of collective righteousness (ṣāliḥiyyah) within society, guided by the model of the Infallible Imams’ socio-political struggle. Civilization-building represents the strategic, macro-level management of history toward a new Islamic civilization, anchored in the Qur’anic promises of istikhlāf (vicegerency) and the inheritance of the earth by the righteous. The educational pattern in both works is deeply rooted in the twin Qur’anic principles of tazkiyah and ta‘līm (teaching), forming a coherent, phased trajectory from individual piety to global reform. The “250-Year-Old Man” functions as a historical-exegetical blueprint, while the “Second Step Statement” translates it into a contemporary national-educational roadmap.
Conclusion: The Leader’s articulation offers a comprehensive, Qur’an-based educational paradigm where self-development, community-building, and civilization-building are inseparably linked. This integrated model provides concrete guidance for educational policymakers and activists, showing how the Prophetic and Imamic legacy can be operationalized to achieve the new Islamic civilization.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Education
  • The 250-Year-Old Man
  • Self-Development
  • New Islamic Civilization
  • Second Step Statement of the Revolution
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
آشتا، سمیه و دوروقی، رقیه، مؤلفه‌های تأثیرگذار خودسازی در شکل‌دهی تمدن اسلامی از منظر قرآن کریم، نشریه پژوهش‌های مطالعات اسلامی معاصر، ۱(۸): ۶۵‑۸۵، ۱۴۰۲ش.
جلیلی، سعید، الزامات و راهبردهای تحقق تمدن نوین اسلامی در گام دوم انقلاب، نشریه حبل‌المتین، ۱۳۹۸ش.
جوادی آملی، عبدالله، امام مهدی، موعود موجود، قم: اسراء، ۱۳۹۸ش.
خامنه‌ای، سیدعلی، انسان ۲۵۰ ساله، قم: انتشارات صهبا، ۱۳۹۶ش.
------------، بیانیه گام دوم انقلاب، ۱۳۹۷ش.
------------، بیانات رهبر انقلاب، https://farsi.khamenei.ir.
خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، ج۸، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
------------، راه امام از کلام امام، دفتر ۲۲، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
سادات، فاطمه و علوی‌علی‌آبادی، فاطمه‌سادات، جستاری بر نقش مفهوم خودسازی در گسترش تمدن نوین اسلامی، نشریه تأمل، ۴(۸): ۱۹‑۳۲، ۱۳۹۸ش.
طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۹، تهران: رجاء، ۱۳۶۷ش.
مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۷۵، بیروت، ۱۳۶۲ش.