اصول قرآنی بازدارندگی اقتصادی در مواجهه با محاصره اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی جامعه المصطفی واحد گرگان و دانشیار دانشکده شرعیات دانشگاه بلخ- افغانستان

2 مدیر گروه تفسیر و علوم قرآن، جامعه المصطفی العالیمه، مجتمع آموزش عالی مذاهب

چکیده

هدف: این مطالعه با هدف تبیین و استخراج اصول قرآنی بازدارندگی اقتصادی در مقابله با محاصره‌های اقتصادی و ارائه چارچوبی برای کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی و تقویت قدرت اقتصادی جوامع اسلامی انجام شده است.
روش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکردی استنتاجی، با تکیه بر دلالت‌های لفظی و عقلی و منطق حاکم بر آیات قرآن کریم، مبانی و اصول بازدارندگی اقتصادی را تحلیل می‌کند. با الهام از منطق آیه «ارهاب» (بازدارندگی) (سوره انفال: ۶۰) و در چارچوب نظام معنایی قرآن، مفهوم بازدارندگی اقتصادی بررسی شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد هرچند قرآن کریم اصطلاح «بازدارندگی اقتصادی» را به‌صراحت به کار نبرده است، اما مجموعه‌ای منسجم از اصول راهبردی را در سه سطح بیان می‌کند: اصول شناختی/بینشی (توحید و استقلال اقتصادی)؛ اصول ساختاری (پیشگیری از آسیب اقتصادی، اتکا به تولید داخلی، پویایی و توانمندسازی نظام تولید، و تولید صنعت‌محور)؛ و اصول دفاعی (برخورداری از قدرت اقتصادی، تهدید اقتصادی، مقابله به مثل، و نابودسازی منابع اقتصادی متجاوز). این مجموعه از اصول، پایه‌های قدرت اقتصادی را استحکام می‌بخشد و هزینه تحمیل محاصره اقتصادی را برای کنشگران متجاوز افزایش می‌دهد.
نتیجه‌گیری: قرآن کریم چارچوبی راهبردی، جامع و چندسطحی ارائه می‌دهد که تاب‌آوری و بازدارندگی اقتصادی را تقویت می‌کند و جوامع هدف را قادر می‌سازد تا با تهدید به مجازات، ناکام‌گذاشتن اهداف یا کاهش آسیب‌های احتمالی، کنشگران متجاوز را از تحمیل یا تداوم محاصره‌های اقتصادی بازدارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Quranic Principles of Economic Deterrence in the Face of Economic Blockade

نویسندگان [English]

  • Abdurrahimi Rahimi 1
  • Seyyed Mohsen Kazemi 2
1 PhD student of comparative interpretation of Al-Mustafa community, Gorgan branch and associate professor of Sharia Faculty, Balkh University-Afghanistan
2 Head of the Qur'an Interpretation and Sciences Department. Al-Mustafa International University. Gorgan. Iran
چکیده [English]

Objective: This study aims to explain and extract the Quranic principles of economic deterrence in confronting economic blockades and to provide a framework for reducing economic vulnerability while strengthening the economic power of Islamic societies.
Method: Employing a descriptive-analytical methodology with an inferential approach, the research draws upon the verbal and rational indications and the governing logic of the verses of the Holy Quran to analyze the foundations and principles of economic deterrence. Inspired by the logic of the “Irhab” (deterrence) verse (Surah An-Anfal: 60) and within the Quranic semantic system, the concept of economic deterrence is examined.
Findings: Findings demonstrate that although the Holy Quran does not explicitly use the term “economic deterrence,” it articulates a coherent set of strategic principles categorized into three levels: Cognitive/Insight Principles (Monotheism and Economic Independence); Structural Principles (Prevention of Economic Harm, Reliance on Domestic Production, Production System Dynamism and Empowerment, and Industry-Centered Production); and Defensive Principles (Possession of Economic Power, Economic Threat, Retaliation in Kind / Tit-for-Tat, and Destruction of the Attacker's Economic Resources). This ensemble of principles solidifies the foundations of economic power and raises the cost of imposing economic blockades for aggressive actors.
Conclusion: The Holy Quran provides a comprehensive, multi-tiered strategic framework that reinforces economic resilience and deterrence, enabling target societies to dissuade aggressive actors from imposing or maintaining economic blockades through threats of punishment, denial of objectives, or mitigation of potential damages.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Deterrence
  • Economic Deterrence
  • Principles of Economic Deterrence
  • Economic Blockade
  • The Holy Quran

مراجع

  1. آقابخشی، علی، فرهنگ علوم سیاسی، مرکز اطلاعات و مدارک علمی‌ایران، تهران: 1376.
  2. ابن‌عاشور، محمد بن طاهر، التحریر والتنویر، الدار التونسیة للنشر، تونس: 1984م.
  3. ابن‌العربی، محمد، احکام القرآن، دارالجیل، بیروت: 1408ق.
  4. افتخاری، اصغر، مقاومت در اسلام؛ نظریه و الگو، اندیشه‌سازان نور، تهران: 1399.
  5. بلخی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، دار احیاء التراث، بیروت: 1423ق.
  6. جصاص، احمد، احکام القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت: 1405ق.
  7. حاجی، جعفر عباس، فلسفة فقهی اقتصاد بازدارنده و مقاومتی، ترجمه: عباسعلی براتی و دیگران، بوستان کتاب، قم: 1396.
  8. حبیب‌اللهی، مهدی، نظریه بازدارندگی هسته‌ای از تئوری تا عمل، راهبرد، ش34، صص 49-57، 1383.
  9. حدادی، مهدی، تحریم‌های بین‌المللی؛ ابزار سیاست ملی یا ضمانت اجرایی بین‌المللی، حقوق خصوصی، ش3، صص 109-128، 1382.
  10. حقی، اسماعیل، روح البیان، دار الفکر، بیروت: بی‌تا.
  11. خادمی، موسی، تهدیدات اقتصاد ملی، انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران: 1390.
  12. خدادادی، محمد اسماعیل، مبانی علم سیاست، نشر یاقوت، قم: 1381.
  13. درویش، محی‌الدین، اعراب القرآن الکریم و بیانه، الارشاد، حمص: 1415ق.
  14. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، انتشارات دانشگاه تهران، تهران: 1377.
  15. دوئرتی، جیمز و فالتزگراف، رابرت،نظریه‌های متعارض در روابط بین‌الملل، ترجمه: علی‌رضا طیب و وحید بزرگی، قومس، تهران: 1396.
  16. راغب اصفهانی، محمد، المفردات فی غریب القرآن، دارالقلم، بیروت: 1412ق.
  17. رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، پژوهشگاهی تفسیر و علوم قرآن، قم: 1387.
  18. الزحیلی، وهبة، التفسیر الوسیط، دارالفکر، دمشق: 1422ق.
  19. زرشناسی، شهریار، واژه‌نامه سیاسی-فرهنگی، نشرمعارف، قم: 1398.
  20. سلطان علیشاه، سلطان محمد، ، بیان السعادة فی مقامات العبادة، مؤسسة الأعلمی‌للمطبوعات‏، بیروت: 1408ق.
  21. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، انتشارات جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم، قم: 1417ق.
  22. طبرانی، سلیمان بن أحمد، التفسیر الکبیر، دارالکتاب الثقافی، اردن: 2008م.
  23. طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجوامع، حوزه علمیه قم، قم: 1412ق.
  24. طنطاوی، سید محمد، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، دار نهضة‌ مصر، القاهرة: 1997م.
  25. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت: بی‌تا.
  26. عمر، احمدمختار، معجم اللغة العربیة المعاصرة، عالم الکتب، القاهره: 1429ق.
  27. عمید، حسن، فرهنگ عمید، امیرکبیر، تهران: 1362.
  28. فخررازی، محمد، مفاتیح الغیب، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت: 1420ق.
  29. فضل‌الله، محمدحسین، من وحی القرآن، دار الملاک، بیروت: 1419ق.
  30. قرائتی، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن‏، تهران: 1388.
  31. قرطبی، محمد، الجامع لأحکام القرآن، دار الکتب المصریة، القاهرة: 1384ق.
  32. قطب، سید، فی ظلال القرآن، دارالشروق، بیروت: 1425ق.
  33. قنوجی، صدیق‌حسن خان، فتح البیان فی مقاصد القرآن، دار الکتب العلمیه، بیروت: 1420ق.
  34. کاظمی، علی‌اصغر، نقش قدرت در جامعه و روابط بین‌الملل، قومس، تهران: 1369.
  35. لارنس، فریدمن، بازدارندگی، ترجمه: فریبا پالیزی، نشر مهاجر، تهران: 1386.
  36. المراغی، احمد بن مصطفی، تفسیر المراغی، مصطفی البابی الحلبی، مصر: 1365ق.
  37. مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، دار الکتاب الاسلامی، قم: 1424ق.
  38. مقدس اردبیلی، احمد، زبدة البیان فی أحکام القرآن، کتاب‌فروشی مرتضوی، تهران: بی‌تا.
  39. مکارم شیرازی، ناصر، الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل، مدرسه امام علی بن ابی‌طالب، قم: 1421ق.
  40. هاشمی‌رفسنجانی، اکبر، تفسیر راهنما، بوستان کتاب، قم: 1386.
  41. هالستی، کی. جی،مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل، ترجمه: بهرام مستقیمی‌و مسعود طارم‌سری، انتشارات وزارت امور خارجه، تهران: 1373.
  42. Berger, Thomas U. “Japan in Asia: A Hard Case for Soft Power”, Published by Elsevier Limited on behalf of Foreign Policy Research Institute, Fall: p565-583, 2010.
  43. Forrer, John,. “Economic sanctions: intensifying a vital tool of foreign policy”, Washington: Atlantic Council, pp. 1-10, 2017.
  44. George, Alexander L. Smoke, Richard, Deterrence in American foreign policy: theory and practice, New York: Columbia University Press: 1974.
  45. Hudson Institute. Deterrence of non-traditional nuclear actors. Washington: Office of Network Assessment, Office of the Secretary of Defense: 2009.
  46. Kim, Dong Jung. Economic Deterrence Through Economic Engagement, Foreign Policy Analysis, Vol 15, No. 2, pp. 176-186, 2019.
  47. Lopez George and Cortright David A. “The Sanctions era: An Alternative to Military Intervention”, The Fletcher Forum of World Affairs, Vol. 19, No. 2, pp. 65-85, 1995.
  48. Mazarr, Michael. J. «Understanding Deterrence». RAND Corporation, 2018, pp. 1-14.
  49. Rahimi, A. Husseini, S. K. & Lakzaʾi, N. The Principles of Passive Defense from the Holy Quran's Viewpoint and their Deterrent Role in Confronting Military Threats. Journal of Islamic Political Studies, 5(9), 7-36, 2023.
  50. Snyder, Glenn H. “Deterrence and Power” Journal of Conflict Resolution, Vol. 4, No. 2, pp. 163-178, 1960.
  51. Weber, Max." Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology", trans. Ephraim Fischoff et al. Berkeley, CA: University of California Pres: 1987.
  52. Yong, Li. Industrialization as the Driver of Sustained Prosperity. United Nations Industrial Development Organization, 2020.

Ya’u, Abba, et al. “Effects of Economic Deterrence Theory and Environmental Regulation on Tax Evasion: Evidence from Energy Sector”, International Journal of Energy Economics and Policy, Vol. 13, No. 5, pp. 289-302, 2023.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 18 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری: 17 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش: 16 اردیبهشت 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار