بررسی مبانی تفسیر علمی آیت‌الله مکارم شیرازی و مروان شعبان با تأکید بر اعجاز علمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری قرآن و علوم گرایش حقوق جامعة المصطفی ص العالمیة

2 دانش آموخته دکتری تفسیر تطبیقی جامعة‌ المصطفی ص العالمیة

چکیده

تفسیر علمی آیات قرآن و انتساب اعجاز به برخی آیات اگرچه به جذابیت تفسیری قرآن افزوده است؛ امّا از آسیب‌ها و خطرات تفسیربه‌رأی مصون نبوده است. آشنایی با مبانی صحیح تفسیر علمی با تأکید بر اعجاز علمی قرآن می‌تواند مفسر را از خطر تفسیربه‌رأی و تطبیق و تحمیل گزاره‌های علمی بر قرآن بازدارد. هدف از این پژوهش آشنایی با مبانی صحیح تفسیر علمی دو تن از مفسران شیعه و سنی و همچنین ارزیابی نحوه به‌‌کارگیری مبانی تفسیر علمی، توسط ایشان با تمرکز بر اعجاز علمی است. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و رویکردی توصیفی ـ تحلیلی نوشته شده است. یافته‌های این پژوهش در بخش آشنایی با مبانی، حاکی از آن است که مبانی صحیح تفسیر علمی از منظر آیت‌الله مکارم عبارت‌اند از: تفسیر با گزاره‌های قطعی علوم، تناسب ظاهر آیه با گزاره علمی مربوطه، قرآن کتاب علوم طبیعی نیست. همچنین مبانی تفسیر علمی از منظر مروان شعبان عبارت‌اند از: استفاده از گزاره‌های علمی قطعی و مسلم، تخصص در علم تفسیر و همچنین علم جدید و عدم انحصار دلالت آیه بر مطلب علمی. در بخش ارزیابی عملکرد مفسران در استفاده از مبانی عبارت است از اینکه این مفسران اگرچه در اکثر موارد تفسیر علمی و انتساب اعجاز به آیات به‌درستی از مبانی استفاده کرده‌اند؛ امّا در مواردی در به‌کارگیری مبانی دچار غفلت شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Makarem Shirazi and Marvan Sha’aban with An Emphasis on Scientific Miracles

نویسندگان [English]

  • mahdi hemmatyan 1
  • Seyyedah Masoume Fatemi 2
1 almostafa
2
چکیده [English]

The scientific interpretation of the verses of the Quran and the attribution of miracles to some verses, although has increased the attraction interpretation of the Quran; but, it has not been immune from the harms and dangers of personal opinion interpretation. Familiarity with the correct foundations of scientific interpretation with an emphasis on the scientific miracles of the Quran can prevent the interpreter from the risk of interpreting according to his opinion and applying and imposing scientific propositions on the Quran. The purpose of this research is to get to know the correct foundations of scientific interpretation by two Shia and Sunni commentators and also to evaluate how they apply the foundations of scientific interpretation, focusing on scientific miracles. This research was written with a library method and a descriptive-analytical approach. The findings of this research, in the section on familiarization with the basics, indicate that the correct basics of scientific interpretation from the perspective of Ayatullah Makarem are: interpretation with definite statements of science, compatibility of the appearance of the verse with the relevant scientific statement, Quran is not a book of natural sciences. Also, the basics of scientific interpretation from Marvan Shaaban’s point of view are the use of definite and certain scientific propositions, expertise in the science of interpretation as well as modern science, and the non-exclusivity of the meaning of the verse on the scientific content. In the evaluation section of commentators’ performance in using bases, it is stated that these commentators, although in most cases of scientific interpretation and attribution of miracles to verses, have correctly used bases; in some cases, they have been neglected in applying the basics

کلیدواژه‌ها [English]

  • Scientific Interpretation
  • Scientific Miracle
  • Basics
  • Makarem Shirazi
  • Marvan Sha’aban
  1. قرآن کریم، ترجمه مکارم شیرازی، ناصر، دارالقرآن الکریم، قم: چاپ دوم، 1373 ش.
  2. ابن‌جوزی، ابوالفرج عبد الرحمن بن علی، زاد المسیر فی علم التفسیر، دار الکتاب العربی، بیروت: 1422 ق.
  3. بغوی، حسین بن مسعود، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت: 1420.
  4. بلاغی، عبد الحجه، حجة التفاسیر و بلاغ الاکسیر، حکمت، قم: 1386 ش.
  5. جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن،، درج الدرر فی تفسیر القرآن العظیم، دار الفکر، عمان، 1430 ق.
  6. دینوری، عبدالله بن محمد، الواضح فی تفسیر القرآن الکریم، دار الکتب العلمیه منشورات محمد علی بیضون، بیروت: 1424 ق.
  7. رضایی اصفهانی، محمد علی، تفسیر قرآن مهر، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، قم: 1387 ش.
  8. ــــــ، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، انتشارات کتاب مبین، قم: 1381 ش.
  9. ــــــ، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، اسوه، تهران: 1383 ش.
  10. زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، دارالکتاب العربی، بیروت: 1407 ق.
  11. سمرقندی، نصر بن محمد، بحر العلوم، محقق: عمروی، دارالفکر، بیروت: بی‌تا.
  12. سیوطی، جلال الدین عبد الرحمن، الاتقان فی علوم القرآن، دارالفکر، بیروت: 1416 ق.
  13. شعبان، مروان وحید، الاعجاز القرآنی، دارالمعرفه، بیروت: 2006 م.
  14. شوکانی، محمد، فتح القدیر، دار ابن کثیر، دمشق: 1414 ق.
  15. صاوی، احمد بن محمد، حاشیه الصاوی علی تفسیر الجلالین، مصحح: شاهین محمد عبد السلام، دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون، بیروت: 1427 ق.
  16. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم: 1417 ق.
  17. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات ناصر خسرو، تهران: 1372 ش.
  18. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القران، دار احیاء التراث العربی، بیروت: بی‌تا.
  19. عاملی، ابراهیم، تفسیر عاملی، کتابفروشی صدوق، تهران: 1360 ش.
  20. قمی، شیخ عباس، سفینه البحار و مدینه الحکم و الآثار، نشرأسوه، تهران: 1414 ه ق.
  21. غزالی، محمد بن محمد، جواهر القرآن و درره، دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون، بیروت: 1409 ق.
  22. فخررازی، ابوعبدالله محمد بن‌عمر، مفاتیح الغیب، دار احیاء التراث العربی، بیروت: 1420 ق.
  23. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، بصائر ذوی التمییز فی لطائف الکتاب العزیز، وزاره الاوقاف، قاهره: 1416 ق.
  24. فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، منشورات دارالرضی، قم: بی‌تا.
  25. قمی، ابوالحسن علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، دار الکتاب، قم: 1367 ش.
  26. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران: 1374 ش.
  27. ــــــ، قرآن و آخرین پیامبر، دار الکتب الاسلامیه، تهران: 1385 ش.

 

دوره 16، شماره 30 - شماره پیاپی 30
دوفصلنامه علمی قرآن و علم سال `شانزدهم، شماره 30، بهار و تابستان 1401ش
شهریور 1401
صفحه 217-238
  • تاریخ دریافت: 27 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری: 02 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش: 06 خرداد 1401