شیوه‌های تربیت یادگیری اکتشافی در حوزه احکام حقوقی از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تخصّصی قرآن و ‏علوم، گرایش علوم تربیتی، مجتمع عالی قرآن و حدیث، جامعه ‏المصطفی(ص) العالمیه، قم ایران

2 استادیار گروه اخلاق موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم ایران

3 دانشیار جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

یکی از اقسام یادگیری، یادگیری اکتشافی است که یادگیرنده محور اصلی آن است. این نوع یادگیری که از دیرباز وجود داشته و مدون نبوده است، ولی مدتی است که موردتوجه بسیاری از مربیان تربیتی قرار گرفته است. یادگیری اکتشافی، یکی از مسائل علم روان‌شناسی تربیتی است که از علوم تربیتی است. یادگیری مذکور در قرآن مورداهتمام ویژه قرار گرفته و عنوان پژوهش حاضر «شیوه‌های تربیت یادگیری اکتشافی در حوزه احکام حقوقی از منظر قرآن کریم» است. هدف از این نوشتار، واکاوی و بررسی شیوه‌های یادگیری اکتشافی از منظر قرآن در حوزه احکام حقوقی است. اینکه این روش چگونه و در چه ریزموضوعاتی در قرآن کریم به کار برده شده و چه آثاری داشته است. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و تفسیر موضوعی استنطاقی (میان‌رشته‌ای) برای تبیین شیوه‌های یادگیری اکتشافی، تدوین یافته است؛ نتایج پژوهش، بیانگر آن است که در قرآن کریم، برای آموزش مباحث احکام حقوقی از شیوه‌های متنوع این روش، بهره برده شده است. در نظریه یادگیری اکتشافی جروم برونر (روان‌شناس آمریکایی) فقط به شیوه پرسش و پاسخ به‌صورت کلی اشاره شده، ولی در قرآن کریم شیوه‌های متعددی ذکر شده که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: شیوه مقایسه، تمثیل، قصه‌گویی، تقدیم و تأخیر، اجمال‌گویی. برای وصول به یادگیری اکتشافی لازم است مربی از شیوه‌های فوق استفاده کند تا متربی وادار به اندیشه‌ورزی شود، در نتیجه یادگیری عمیق‌تر شده و به خلاقیت و نوآوری منجر شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Exploratory Learning Training Methods in the Field of Legal Rulings from the Perspective of the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • Seyyed Ali Akbar Hosseini Neyshaburi 1
  • Seyed mohammad reza Moosavi nasab 2
  • mohammad javad zarean 3
1 .PhD, Quran and Sciences, Educational Sciences (Oreintation), Qur'an and Hadith complex, Al-Mustafa International University, Qom Iran
2 Assistant Professor of Ethics, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom Iran
3 Associate Professor of the Mustafa International University
چکیده [English]

One type of learning is exploratory learning, in which the learner is the main center. This type of learning has existed for a long time and has not been documented, but it has been receiving the attention of many educators for some time. Exploratory learning is one of the issues of educational psychology, which is one of the educational sciences. The mentioned learning in the Quran has been given special attention and the title of the current research is “methods of training exploratory learning in the field of legal rulings from the perspective of the Holy Quran”. The purpose of this article is to analyze and examine the methods of exploratory learning from the perspective of the Quran in the field of legal rulings; how was this method used in the Holy Quran and what effects did it have? This research has been compiled by descriptive-analytical method and inferential thematic interpretation (interdisciplinary) to explain exploratory learning methods; the results of the research indicate that various methods of this method have been used in the Holy Quran to teach the topics of legal rulings. In the exploratory learning theory of Jerome Bruner (American psychologist), only the method of questioning and answering is mentioned in general, but in the Holy Quran, several methods are mentioned, the most important of which are: the method of comparison, parable, storytelling, precedence and dependence, summarizing. To achieve exploratory learning, the teacher must use the above methods so that the teacher is forced to think, as a result, the learning becomes deeper and leads to creativity and innovation

کلیدواژه‌ها [English]

  • Method
  • Learning
  • Learner
  • Exploratory Learning
  • Jerome Bruner
  1. قرآن کریم، ترجمه، رضایی اصفهانی، محمد علی و همکاران، نخستین ترجمه گروهی قرآن کریم، قم: دار الذکر، 1384ش.
  2. آقایی، محمدعلی، آیات الاحکام حقوقی (مدنی و کیفری)، تهران: چاپ دوم، خط سوم، ۱۳۸۱.
  3. اراکی، محمد، فرهنگ آیات فقهی قرآن کریم، قم: اسوه، ۱۳۸۳.
  4. ابن‌فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغه، قم: مکتب الإعلام الإسلامی، ۱۴۰۴.
  5. ابن‌منظور، محمد بن مکرم،‌ لسان العرب، بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع، چاپ سوم، ۱۴۱۴.
  6. راغب‌اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دار المعرفه، بی‌تا.
  7. برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم: چاپ دوم، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱.
  8. جمعی از پژوهشگران، موسوعة الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب اهل‌البیت (علیهم‌السلام)، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۱.
  9. حسینی‌لزبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۴.
  10. خمینی، روح‌الله، تحریر الوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار إمام خمینی (ره)، ۱۳۷۹.
  11. خویی،‌ سیدابوالقاسم، منهاج الصالحین، قم: مؤسسه الإمام الخویی (قدس سره)، چاپ ۳۳، ۱۳۸۷.
  12. درازی بحرانی،‌ شیخ یوسف بن احمد بن ابراهیم، الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، قم: مؤسسه النشر الإسلامی، ۱۴۰۵.
  13. سیف، علی‌اکبر، روان‌شناسی پرورشی نوین، تهران: دوران، چاپ دهم، ۱۳۹۵.
  14. عرفان، حسن، پژوهشی پیرامون شیوه‌های اعجاز قرآن، قم: دار القرآن الکریم، ۱۳۶۹.
  15. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مصحح: یزدی طباطبایی،‌ فضل الله، رسولی، هاشم، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲.
  16. فاکرمیبدی، محمد، آیات الاحکام تطبیقی، قم: چاپ دوم،‌ مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص)، ۱۳۸۹.
  17. فیض‌کاشانی، محمد بن مرتضی، تفسیر الصافی، تهران: چاپ دوم، مکتبه الصدر، ۱۴۱۵.
  18. نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲.
  19. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحارالانوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳.
  20. مدیرشانه‌چی، کاظم، آیات الأحکام،‌ تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ هفتم، ۱۳۸۶.
  21. مقدس‌اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده والبرهان فی شرح ارشاد الاذهان، قم: انتشارت مؤسسه النشر الإسلامی، چاپ سوم، ۱۳۷۹.
  22. مصباح‌یزدی، محمدتقی، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، تهران: مؤسسه فرهنگی مدرسه برهان (مدرسه)، چاپ دوم، 1391.
  23. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، تهران: وزاره الثقافه و الإرشاد الإسلامی، ۱۴۱۰.
  24. مکارم‌شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: چاپ سی و چهارم، دارالکتب الاسلامیه، 1374.
  25. ــــــ، مثال‌های زیبای قرآن، تهیه و تنظیم، ابوالقاسم علیان‌نژادی، قم: نسل جوان، ۱۳۸۲.
  26. ــــــ، اعتقاد ما، قم: چاپ دوم، نسل جوان، ۱۳۷۶.
  27. یزدی، محمد کاظم بن عبدالعظیم،‌ العروةالوثقی، ‌ قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی (قدس سره)، 1391.