نقش تربیتی سنت‌های الهی در سوره عنکبوت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، مجتمع عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم ایران،

2 دانشجوی ارشد الهیات، دانشگاه قم، ایران

چکیده

یکی از مهمترین روش‌های تربیتی که در آیات قرآن کریم برای تربیت و تعالی بشر بیان گردیده، «سنت‌های الهی» است. سنت‌ الهی، روشی ثابت، بدون تغییر، شامل، فراگیر و دایم الهی است. سنت‌های الهی، بیدارکننده و حرکت‌آفرین است و آدمی را بر اقامه خیر و دوری از سیئات یاری می‌رساند. شناخت صحیح سنت‌های الهی موجب می‌شود افراد جامعه اسلامی و بالتبع کلیت جامعه، راه صلاح و راستی را از راه ناصواب تشخیص داده و به هدف والای خود در مکتب اسلام که همانا تعالی بشر است نائل آید. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای و تجزیه و تحلیل محتوایی، به موضوع «نقش تربیتی سنت‌های الهی در سوره عنکبوت» می‌پردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد، ازجمله سوره‌های بیانگر سنت‌های الهی، سوره عنکبوت است. خداوند متعال در این سوره به برخی از سنت‌های الهی همچون سنت عذاب الهی برای ستمکاران (قوم شعیب، قوم عاد و ثمود، قارون و فرعون) و همچنین سنت نجات امت‌ها پس از امتحان و ابتلاء را بیان می‌کند. سنن قهریه و رحمانیه الهی که در سوره عنکبوت بیان گردیده، نقش تربیتی مهمی را برای مخاطبان قرآن کریم ایفا می‌کند، به‌نحوی‌که انسان با یادآوری و تذکره این سنن الهی، از قرار گرفتن و استمرار بر طریق ناصواب و گناه امتناع ورزیده و با رهایی از مسیر گناهکاران، راهِ صواب و کمال نهایی را برمی‌گزیند و بشارتِ سنن رحمانیه الهی همچون سنت نجات امت‌ها پس از امتحان و ابتلا نیز موجبات تشویق، ترغیب و امیدواری انسان بر تحمل سختی‌ها و شدائد می‌گردد. به دیگر سخن شناخت دقیق این سنت‌های الهی در سوره عنکبوت می‌تواند فرد جامعه اسلامی را در مسیر تربیت و تعالی یاری رساند، و با شناخت علل فراگیری سنت عذاب، از علل آن خودداری ورزید و موجبات تعالی را برای جامعه اسلامی فراهم کرد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Educational Role of Divine Traditions in Surah Ankabut

نویسندگان [English]

  • Baqir Riahi Mehr 1
  • Hussein Sepehri Fard 2
1 Ph.D., Assistant Professor, Al-Mustafa International University
2 MPhil Scholar of Theology, Qom University, Iran;
چکیده [English]

One of the most important educational methods mentioned in the verses of the Holy Quran for human education and excellence is “divine traditions”. The divine tradition is a fixed, unchanging, inclusive, comprehensive and permanent divine method. Divine traditions are awakening and motivational and assist a person to do good and avoid evil. The correct understanding of the divine traditions makes the members of the Islamic society and, consequently, the society as a whole, distinguish the right path from the wrong path and achieve its lofty goal in the school of Islam, which is the exaltation of mankind. Therefore, the current research deals with the topic of the “educational role of divine traditions in Surah Ankabut” with a descriptive-analytical method and by collecting information using a library method and content analysis. The results of the research indicate that Surah Ankabut is among the surahs expressing divine traditions. In this sura, God the Almighty mentions some divine traditions such as the tradition of divine punishment for the wicked (the people of Shoaib, the people of Aa’d and Thamud, Qarun and Pharaoh) and also the tradition of saving nations after trials and tribulations. The traditions of God’s coercion and mercy, which are stated in Surah Ankabut, play an important educational role for the audience of the Holy Quran, in such a way that by remembering and reminding these divine traditions, mankind refuses to continue in wrong and sinful ways and is liberated. From the path of sinners, s/he chooses the path of righteousness and final perfection and evangelizes God’s merciful traditions, like the tradition of saving nations after trials and tribulations, which also causes encouragement and hope for people to endure hardships. In other words, the accurate knowledge of these divine traditions in Surah Ankabut can assist the individual of the Islamic society in the path of education and excellence, and by knowing the causes of the tradition of punishment, refrain from its causes and provide the means of excellence for the Islamic society

کلیدواژه‌ها [English]

  • Divine Traditions
  • Education
  • Surah Ankabut
  • Tradition of Punishment
  • Tradition of Salvation
  1. قرآن کریم، ترجمه، رضایی اصفهانی، محمد علی و همکاران، نخستین ترجمه گروهی قرآن کریم، قم: دار الذکر، 1384ش.
  2. ابن‌بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق)، علل الشرایع، مترجم: ذهنی تهرانی، محمدجواد، نشر مؤمنین،‌ قم: 1380.
  3. ابن‌سعد، محمد بن سعد بن منیع، الطبقات الکبری، تحقیق: محمد عبدالقارد عطا،‌ دارالکتب العلمیة، بیروت: 1410ق.
  4. ابن‌فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، مکتب الاعلام الاسلامی، قم: 1404.
  5. ابن‌کثیر، ابو الفداء اسماعیل، قصص الانبیاء، مطبعة دار التألیف، قاهره: 1388ق.
  6. ابن‌مسکویه، احمد بن محمد، تهذیب الاخلاق فی التربیة، طلیعة النور، بیروت: 1426.
  7. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار الفکر، بیروت: 1414ق.
  8. آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی و فارسی، نشر نی، تهران: چاپ سوم، 1382.
  9. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: علی عبدالباری عطیة، دارالکتب العلمیة، بیروت: ۱۴۱۵ق.
  10. بحرانی، سیدهاشم بن‌سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، مؤسسه بعثه،‌ قم: 1417.
  11. بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، انساب الأشراف، تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلی، دارالفکر، بیروت: ‌1417.
  12. ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف والبیان ، انتشارات دار احیاء التراث العربی، بیروت: 1422.
  13. جزایری، نعمت الله بن عبدالله، النور المبین فی قصص الانبیاء و المرسلین (قصص قرآن)، مترجم:‌ مشایخ، فاطمه، نشر فرحان، تهران: چاپ سوم، 1386.
  14. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، مرکز نشر إسراء، قم: 1388.
  15. حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، تحقیق و تعلیق سید هاشم رسولی محلاتی، مؤسسه اسماعیلیان، قم: 1370.
  16. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، دارالقلم، بیروت: ۱۴۱۲.
  17. راوندی، سعید بن هبة الله، قصص الانبیاء (ع)، نشر آستان قدس رضوی، مشهد: ‌1388.
  18. زغلول سعد، عبدالحمید، فی تاریخ العرب قبل الاسلام، عالم التراث، بیروت: 1410.
  19. شاذلی، سید بن قطب بن ابراهیم، فی ضلال القرآن، دارالشروق، بیروت / قاهره: 1412ق.
  20. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (ملاصدرا)، تفسیر القرآن الکریم، نشر بیدار، تهران: 1366.
  21. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم: 1417ق.
  22. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، دار المعرفة، بیروت: ‌ ۱۴۰۶ق.
  23. طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ الطبری (تاریخ الأمم و الملوک)، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت: 1387ق.
  24. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، کتابفروشی مرتضوی، تهران: چ سوم، ۱۴۱۶.
  25. فخررازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، داراحیا، التراث العربی، بیروت: چاپ 3،‌1420
  26. فراهیدی ، خلیل بن احمد، کتاب العین ، چاپ دوم ، نشر هجرت، قم: 1409ق.
  27. قرائتی، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگی درس هایی از قرآن، تهران: 1388.
  28. قطب، محمد، منهج التربیة الاسلامیة، دارالشروق، مصر: 1422.
  29. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، انتشارات مؤسسة دار الکتاب، قم: 1404.
  30. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، دارالکتب الإسلامیة، تهران: ۱۴۰۷.
  31. ماتریدی، محمد بن محمد، تأویلات أهل السنة (تفسیر الماتریدی)، نشر دارالکتب العلمیه، بیروت: 1410.
  32. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، دار إحیاء التراث العربی، بیروت: 1403.
  33. مستوفی، حمدالله، تاریخ‌ گزیده، نشر امیرکبیر، تهران: 1394.
  34. مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین بن علی، مروج الذهب و معادن الجوهر، دارالهجره، قم: 1409.
  35. مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، سازمان تبلیغات اسلامی، تهران: 1368.
  36. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری، انتشارات صدرا، تهران: 1379.
  37. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران: ۱۳۷۴ش.
  38. نجّار، عبدالوهّاب، قصص الانبیاء، نشر مدین، تهران: 1390.
  39. نجاشی، احمد بن علی بن عباس، رجال نجاشی، مؤسسة النشر اسلامی، قم: ۱۴۰۷ه.ق.
  40. یاقوت حموی، شهاب‌الدین یاقوت بن عبدالله، معجم البلدان، دارصادر، بیروت: 1995م.
  41. یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، دار صادر، بیروت: ‌1418.
دوره 16، شماره 31 - شماره پیاپی 31
سال شانزدهم، شماره 31، پاییز و زمستان 1401ش
اسفند 1401
صفحه 240-258
  • تاریخ دریافت: 07 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری: 22 شهریور 1401
  • تاریخ پذیرش: 11 آبان 1401