تبیین الگوی عوامل مؤثر بر توانمندسازی منابع انسانی از منظر قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری قرآن و مدیریت، مجتمع عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم ایران

2 استاد یار مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).قم ایران

3 استادیار مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی، قم، ایران

چکیده

اهمیت و نقش منابع انسانی در تحقق اهداف سازمان‌ها باعث شده است که در چند دهه اخیر تلاش‌های فراوان در مدیریت رایج برای طراحی الگوهای توانمندسازی کارکنان انجام شود، درحالی‌که به‌رغم نیاز به وجود الگوهای توانمندسازی مستخرج از آموزه‌های قرآن کریم و نیز بحث‌ها و گفتگوهای فراوانی ‌که در این زمینه میان نظریه‌پردازان حوزوی‌ و دانشگاهی صورت گرفته است متأسفانه هنوز کمتر به چگونگی تربیت‌ و توانمندسازی منابع انسانی و عوامل مؤثر بر آن با رویکرد قرآنی پرداخته شده است. هدف تحقیق حاضر ارائه و تبیین الگوی عوامل مؤثر بر توانمندسازی منابع انسانی از منظر قرآن، به معنای استخراج مفاهیم و مؤلفه‌های آن از آموزه‌های قرآن کریم است. این هدف با استفاده از روش تحقیق «نظریه داده‌بنیاد» پیگیری شده است. ازاین‌رو داده‌های تحقیق حاضر  بر اساس این روش در سه مرحله کدگذاری شدند (کدگذاری باز، محوری و انتخابی). یافته‌های تحقیق عبارت‌ بودند از شناسایی 254 مفهوم، 24 مؤلفه و 3 بُعد. یافته‌های تحقیق بیانگر دستیابی به الگویی از توانمندسازی است که این الگو دارای عوامل سه‌گانه (فردی، سازمانی و محیطی) مؤثر بر توانمندسازی منابع انسانی است. عوامل فردی شامل: تدبیر و دوراندیشی؛ همت و پشت‌کار؛ دانش و مهارت و ...، عوامل سازمانی شامل: شایسته‌سالاری؛ تفویض اختیار و تکریم و قدردانی و...، عوامل محیطی شامل: فرهنگ و ارزش‌های سازمانی؛ وجود الگوهای رفتاری؛ وضعیت اقتصادی سازمان؛ وضعیت فرهنگی – اجتماعی سازمان و وضعیت سیاسی- امنیتی سازمان.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the Pattern of Factors Affecting the Empowerment of Human Resources from the Perspective of the Quran

نویسندگان [English]

  • Mohammad Alavi (Adili) 1
  • mohammad Taqi Norouzi 2
  • Amir Hamza Mehrabi 3
1 PhD, Quran and Management Science, complex of Quran and Hadith Al-Mustafa International University, Qom Iran
2 Assistant Professor of Imam Khomeini Research Institute, Qom Iran.
3 Assistant Professor of Shahid Mahalati Higher Education Complex, Qom Iran
چکیده [English]

The importance and role of human resources in achieving the goals of organizations has caused many efforts to be made in the last few decades in common management to design employee empowerment models, despite the need for the existence of empowerment models derived from the teachings of the Holy Quran. As well as the many discussions and conversations that have taken place in this field among seminary and university theorists, unfortunately, there is still less attention paid to how to train and empower human resources and the factors that affect the Quranic fruitfulness. The purpose of the present research; presenting and explaining the model of factors affecting the empowerment of human resources from the perspective of the Quran means extracting its concepts and components from the teachings of the Holy Quran. This goal has been pursued using the research method “Data-based Theory”. Therefore, the data of the present research; based on this method, were coded in three stages (open, central and selective coding). The research findings were the identification of 254 concepts, 24 components and 3 dimensions. The findings of the research indicate the achievement of a model of empowerment, which has three factors (individual, organizational and environmental) effective on the empowerment of human resources, individual factors; including tact and foresight; diligence and perseverance; knowledge and skills, etc., organizational factors include: meritocracy; delegation of authority and respect and appreciation, etc., environmental factors include: organizational culture and values; the existence of behavioral patterns; the economic status of the organization; The cultural-social situation of the organization and the political-security situation of the organization

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Human Resources
  • Empowerment
  • Model
  • Islamic Approach
  1. قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دارالقرآن الکریم (دفتر مطالعات تاریخ ومعارف اسلامى، قم: 1373 ش.
  2. شریف رضی، محمد بن حسین نهج البلاغه، الرضی، ترجمه محمد دشتی، مؤسسه بوستان کتاب، قم: 1387.
  3. ابطحی، حسین؛ عابسی، سعید، توانمندسازی کارکنان، مؤسسه تحقیقات و آموزش مدیریت، کرج: 1386.
  4. احمدی، پرویز؛ صفری گهره، محمد وسمیه نعمتی، مدیریت توانمندسازی کارکنان، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، تهران: 1389.
  5. اختری، عباسعلی، مدیریت علمی، مکتبی از دیدگاه اسلام، انتشارات امیرکبیر، تهران: 1384.
  6. اسلاتر، ای، ریچارد، دانش واژه آینده‌پژوهی، ترجمه: عبدالمجید کرامت‌زاده و همکاران، صنایع دفاع، تهران: 1386.
  7. اشتراوس، آنسلم و جولیت کوربین، اصول روش تحقیق کیفی، ترجمه بیوک محمدی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران: 1385.
  8. اشتراوس، انسلم و جولیت کوربین، مبانی پژوهش کیفی، ترجمه: ابراهیم افشار، نشر نی، تهران: چاپ دوم، 1391.
  9. باقری، خسرو، هویت علم دینی، فصلنامه حوزه و دانشگاه، شماره 3، سال1374.
  10. بهادری، علی، پژوهش کیفی داده بنیاد «کدگذاری» و اهمیت، مراحل و شیوه اجرای آن در کارورزی دانشگاه فرهنگیان، دو فصلنامه راهبردهای نوین تربیت‌معلمان، دوره چهارم، شماره 5،1397.
  11. جمعی از نویسندگان، مجموعه مقالات چهارمین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی، درآمدی بر نظریه اسلامی در دانش مدیریت برمبنای آرای شهید صدر، انتشارات آفتاب توسعه، تهران: 1398.
  12. جوادی‌آملی، عبدالله، تفسیر موضوعی قرآن کریم، صورت و سیرت انسان در قرآن، نشر اسراء،  قم: 1391.
  13. حبیبی، حمید، توانمندسازی و امنیت فرد و جامعه از دیدگاه قرآن کریم، دو فصلنامه علمی _ پژوهشی انسان پژوهی دینی، دوره 13، شماره 36، 1395.
  14. رهنمای‌رودپشتی، فریدون؛ محمودزاده، نصرت‌الله، توسعه منابع انسانی - مطالعه موردی تعلق تعهد سازمانی و رقابت‌پذیری، سازمان مدیریت صنعتی، تهران: 1387.
  15. سیدجوادین، سید رضا، مدیریت منابع انسان و امور کارکنان، نگاه دانش،تهران: 1382.
  16. سیف، بهمن؛ اکبری، حسن علی؛ محمدی، ابوالفضل و مجتبی اسکندری، سبک رهبری فرماندهان نظامی از دیدگاه امیرالمؤمنین حضرت علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه، دو فصلنامه علمی_پژوهشی مدیریت اسلامی، سال بیست و دوم، شماره 1، 1393.
  17. صادق‌وزیری، فراز؛ فرهنگی، علی‌اکبر؛ و مهدی کروبی، نظریه داده بنیاد کلاسیک؛ شرح مراحل تولید نظریه مرکز ثقلی هویت برند توریسم سلامت ایران، مدیریت بازرگانی، دوره هفتم- شماره 1(پیاپی 1)، صص 145-162، 1394.
  18. صدر، محمدباقر، اقتصاد نا، درالمجموعه الکامله لمؤلفات السید محمدباقر الصدر، دار التعارف للمطبوعات، بیروت:1410ق.
  19. صدر، محمدباقر، سنت‌های تاریخ در قرآن، ترجمه و تحقیق، سید جمال‌الدین موسوی، انتشارات تفاهم، تهران: چاپ سوم، 1381.
  20. طباطبایی، محمدحسین،المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه، قم: 1378.
  21. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، ترجمه آقایان: صاحبی، عبدالعلی؛ عبدالحمیدی؛ روحانی، حبیب؛ غفوری، اکبر وهمکاران،آستان قدس رضوی، مشهد: 1377.
  22. عبداللهی، بیژن؛ نوه‌ابراهیم، عبدالرحیم، توانمندسازی کارکنان (کلید طلایی مدیریت منابع انسانی)، نشر ویرایش، تهران: 1386.
  23. فرهی بوز جانی، برزو، تواناسازی مدیران استراتژیک کشور بارویکرد استراتژیک فرهنگی، مهندسی فرهنگی، شماره 4، 1385.
  24. فلاح‌زاده، محمدرضا، شناسایی و تبیین پیشایندهای توانمندسازی منابع انسانی بارویکرد مدیریت دانش، فصلناهه پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، سال دهم، شماره 1(شماره پیاپی 31)، 1397.
  25. قرائتی، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگی درس‌های از قرآن، تهران: 1392.
  26. کمرون، دیوید، تواناسازی و تفویض اختیار، ترجمه مهدی ایران‌نژاد پاریزی ومعصومعلی سلیمان، انتشارات مدیران، تهران: 1378.
  27. گولد، جولیوس و همکاران، فرهنگ علوم اجتماعی، گروه مترجمان، تهران: مازیار، تهران: 1376.
  28. محمدی، بیوک، درآمدی بر روش تحقیق کیفی، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران: 1386.
  29. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران: 1375.
  30. مکارم‌شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران: 1374.
  31. موسوی‌خمینی، روح‌الله، چهل حدیث، تهران مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، قم: 1378.