بررسی جایگاه تربیت، بر اساس اهداف حکومت در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری تخصصی قرآن و علوم، گرایش علوم تربیتی، استادیار جامعة المصطفی ص العالمیة، قم، ایران

چکیده

امروزه الگوهای متعددی برای حکومت و نظام سیاسی مطرح است که براساس مبانی و اهداف تعیین‌شده برای آن حکومت، جایگاه تربیت در آنها تعیین می‌گردد. قرآن کریم نیز اهداف متعددی را همچون تزکیه، شکوفایی علمی، عدالت و قسط، امنیت و... برای حکومت اسلامی تعیین کرده است که برای تحقق آن اهداف الزاماتی وجود دارد که یکی از مهم‌ترین الزامات، تربیت صحیح است. این مقاله درصدد آن است که براساس اهدافی که قرآن کریم برای حکومت تعیین کرده است، جایگاه تربیت را به‌عنوان یکی از الزامات تحقق اهداف تعیین کند و درنهایت به این نتیجه می‌رسد که جایگاه تربیت در حکومت یک جایگاه محوری است و سایر اهداف حکومت که در قرآن کریم تعیین شده‌اند یا نسبت به تربیت نقش تمهیدی و مقدمی دارند و یا از آثار تربیت هستند. هدف از این تحقیق بررسی نظری و نظریه‌پردازی در خصوص مسئله‌ای است که تحقق آن، کارایی چشمگیری در نظام حکومت‌داری اسلامی دارد. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی بوده است و در تحلیل از روش تفسیر موضوعی استفاده شده است؛ البته برای ایجاد ارتباط معرفتی بین علوم انسانی و تعالیم قرآنی، روش «تولید علوم انسانی با پشتوانه تعالیم بنیادی قرآن به‌مثابه مفروضات نظری» به کار گرفته شده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Position of Education Based on the Objectives of Governance in the Quran

نویسنده [English]

  • Mohammad Hossein Saedrazi
Assistant Professor, Specialized Doctorate in Quran and Educational Sciences from Al-Mustafa International University:
چکیده [English]

Nowadays, there are various models for governance and political systems, where the position of education is determined based on the foundations and goals set for that governance. The Quran has also defined various objectives, such as purification, scientific flourishing, justice and fairness, security, etc., for the Islamic government, and achieving these objectives entails certain requirements, with one of the most important being proper education. This article aims to determine the position of education as one of the prerequisites for achieving the goals set by the Quran for governance. Ultimately, it concludes that the position of education in governance is central, and other objectives of governance defined in the Quran either have a preparatory and preliminary role with respect to education or are the effects of education. The purpose of this research is theoretical examination and theorization of an issue that has a significant impact on the effectiveness of the Islamic governance system. The research method is descriptive-analytical, and for the analysis, the method of thematic interpretation has been used. However, to establish a cognitive connection between the humanities and the teachings of the Quran, the method of 'producing humanities with the foundation of Quranic teachings as theoretical postulates' has been employed

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quranic Scientific Theory
  • Quranic Political-Educational System
  • Islamic Governance
  • Education-Centric Governance
  • The Relationship Between Governance and Education
  • Monotheistic Education
  • Objectives of Governance
  1. قرآن کریم، ترجمه: محمدعلی رضایی اصفهانی و جمعی از اساتید جامعة المصطفی، انتشارات المصطفی، قم: چاپ دوم، 1388.
  2. آشوری، داریوش، دانشنامه سیاسی، تهران: مروارید، چاپ دهم، 1383.
  3. آقاجانی، علی، بررسی موانع و راهکارهای ارتقای مشارکت سیاسی در قرآن، فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن، ش14، 1402ش.
  4. ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول‌، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم‌: جامعه مدرسین‌، دوم‌، 1363.
  5. ابن‌مسکویه، علی، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، قم: بیدار، 1413ق.
  6. ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، چاپ سوم، 1404.
  7. ارسطو، اخلاق نیکوماخوس، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: طرح نو، 1378.
  8. ازهری، محمد‌بن‌احمد، تهذیب اللغه، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1421ق.
  9. اعرافی، علیرضا و دیگران، درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی(2)؛ اهداف تربیت از دیدگاه اسلام، تهران: سمت، چاپ دهم، 1387ش.
  10. باقری، خسرو، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران: انتشارات مدرسه، چاپ پانزدهم 1385 .
  11. بایرناس، جان، تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی‌اصغر حکمت، تهران: ‏انتشارات علمی فرهنگی، چاپ 13، 1382.
  12. برلین، آیزایا، چهار مقاله درباره آزادی؛ ترجمه محمدعلی موحد، تهران: خوارزمی، 1368.
  13. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی 2: اهداف تربیت از دیدگاه اسلام، زیرنظر علیرضا اعرافی، تهران: سمت، 1376.
  14. جاویدی، مجتبی، قاموس عدالت: بررسی مبانی نظری و عملی مفهوم عدالت در کلام مقام معظم رهبری، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات‌‫، ۱۳۸۶.
  15. جمعی از مترجمان، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1377.
  16. جوادی‌آملی، عبدالله، بنیان مرصوص امام‌خمینی، قم: اسراء، چاپ هشتم، 1384.
  17. جوان‌آراسته، حسین، اهداف تربیتی حکومت اسلامی، نامه جامعه، شماره 108، بهمن و اسفند 1392.
  18. حسینی‌بهشتی، سید محمد، بررسی ویژگی‌های مسائل اسلامی، قم: کانون انتشارات ناصر، 1361ش.
  19. خامنه‌ای، سید علی، حدیث ولایت، تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، 1390.
  20. خامنه‌ای، سیدعلی، تعلیم و تربیت از دیدگاه مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، به کوشش امیرحسین بانکی‌پور‌فرد و احمد قماشچی، تهران، نشر تربیت اسلامی، 1380ش.
  21. دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، درآمدی بر اقتصاد اسلامی، تهران: ‫سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها‌‫ (سمت) ‫، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی‌‫،
  22. ذوعلم، علی، پیشرفت تربیت‌محور، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی – ایرانی، شماره 2، زمستان 1391.
  23. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم، 1412 ق.
  24. زامل، یوسف، النظریه الاقتصادیه الاسلامیه، ریاض: دار عالم الکتاب، 1417.
  25. سروش، محمد، مسئولیت حکومت اسلامی در آموزش‌وپرورش رسمی، مجله تربیت اسلامی، شماره 5، پاییز و زمستان 1386ش.
  26. شورای عالی انقلاب فرهنگی، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، تهران: دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، 1390ش.
  27. طباطبایی، سیدجواد، زوال اندیشه سیاسی در ایران، تهران: کویر، 1373.
  28. طباطبایی، سیّدمحمّدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه مدرّسین حوزۀ علمیه قم، 1417.
  29. عامری، ابوالحسن، الاعلام بمناقب الاسلام، تهران: دانشگاه شیراز، 1367.
  30. عثمان، عبدالکریم، روان‌شناسی از دیدگاه غزالی، ترجمه دکتر سیدمحمدباقر حجتی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1361.
  31. عدالت‌نژاد، سعید، رابطه نهاد حکومت با نهاد آموزش‌وپرورش، معرفت، شماره 11، زمستان 1373.
  32. غزالی، ابوحامد محمد، احیاء علوم الدین؛ تهران: علمی و فرهنگی، 1368.
  33. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد، کتاب العین، قم: هجرت‏، چاپ دوم، 1410 ق.
  34. فوزی، یحیی، کریمی‌بیرانوند، مسعود، تفاوت‌شناسی اهداف حکومت‌های سکولار و حکومت اسلامی، فصلنامه علوم سیاسی، شماره 51، پاییز 1389.
  35. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب بن محمد، قاموس المحیط، بیروت: دار الکتب العلمیه، 1374.
  36. قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، قم: اسوه، 1414 ه. ق
  37. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: الاسلامیه، 1363.
  38. گیدنز، آنتونی، دورکیم، ترجمه یوسف اباذری، تهران: خوارزمی، 1363.
  39. ماکیاولی، نیکولو، گفتارها، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی، 1373.
  40. محمدی‌ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، حمیدرضا شیخی، قم: دارالحدیث، چاپ نهم، 1387.
  41. مصباح‌یزدی، محمدتقی، معارف قرآن، قم: انتشارات در راه حق، چاپ دوم:1373
  42. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت: دارالکتب العلمیۀ، چاپ سوم: 1430 ه.ق.
  43. مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران: صدرا، چاپ سی‌وهفتم1380.
  44. مطهری، مرتضی، مقدمه‌ای بر جهان بینی اسلامی، تهران: صدرا، 1386.
  45. مکارم‌شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1374.
  46. موسوی‌خمینی، روح‌الله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران: موسسة تنظیم و نشر آثار امام‌خمینیe، چاپ هفتم، 1382
  47. موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، سوم، 1383.
  48. موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ سوم، 1379.
  49. موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله، فرهنگ تعلیم و تربیت، از بیانات و اعلامیه‌های امام‌خمینی، تهران: امیرکبیر، 1364.
  50. واعظی، احمد، حکومت اسلامی، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، 1386.

یاوری، محمدجواد، تعلیم و تربیت در سیره ائمه اطهارb، ماهنامه معرفت، شماره 130، مهر 1387