رابطه «تفسیر بیانی» با «تفسیر علمی»

نوع مقاله: مقاله علمی ترویجی

نویسندگان

1 دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

2 sayadi.kosar@gmail.co ) .دانشجوی دکتری رشته تفسیر تطبیقی موسسه آموزش عالی حوزوی رفیعه (نویسنده مسئول 2 m

3 .majidnabavi1366@gmail.com : .دانشجوی دکترای قرآن و حدیث دانشگاه ارا)

چکیده

چکیده
پدیدارشدن رویکرد و متون تفسیر علمی، موافقان و مخالفانی را برانگیخت؛ تفسیر ادبی مشهور به تفسیر بیانی، روش تفسیری بود که امین الخولی و همسرش بنت ‌الشاطی، با هدف جلوگیری از چالش‌های آسیب‌زای تفسیر علمی و گرایش‌های افراطی برخی مفسران معاصر، به ساماندهی و برجسته‌سازی آن پرداخته‌اند. امین الخولی گرچه استفاده از دو علم روان‌شناسی و جامعه‌شناختی را در تفسیر ادبی لازم می‌داند، اما به نقدِ تفسیر علمی پرداخته و برای فروافتادن در دام تحمیل نظریات علمی بر آیات، روش تفسیر بیانی را پیشِ رو نهاده است. بنت ‌الشاطی همسر وی نیز تفسیر علمی و همۀ گونه‌های تفسیر عصری را به‌شدت نقد و با مطرح‌ساختن اعجاز بیانی قرآن، به تقابل با اعجاز علمی برخاسته و آن را انکار و رد می‌کند. این پژوهش با روش تحلیل محتوا و به شیوه تطبیقی، به ارتباط تقابلی تفسیر علمی و بیانی پرداخته است. یافته‌های این کنکاش، نشانگر آن است که هرچند که هر دو قرآن‌پژوه پیش‌گفته، مخالف تفسیر علمی هستند، اما از آن جهت که دیدگاه امین الخولی در نقادی روش تفسیر علمی، به اعتدال نزدیک‌تر است، می‌توان وجوه مشترکی میان تفسیر علمی و بیانی یافت؛ اما بر اساس دیدگاه افراطی بنت‌الشاطی در این زمینه، هیچ وجۀ مشترکی میان تفسیر علمی و بیانی وجود نداشته و این دو روش تفسیری، دارای تقابل خواهند بود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

THE RELATIONSHIP BETWEEN "EXPRESSIVE INTERPRETATION" AND "SCIENTIFIC INTERPRETATION"

نویسندگان [English]

  • ALI mohammadi ashnani 1
  • Somayyeh Sayyadi 2
  • seyyedmajid nabavi 3
1 University of Holy Quran Sciences and Education /
2 PhD Student in Comparative Interpretation, Rafieh Institute of Higher Education (Corresponding Author): sayadi.kosar@gmail.com.
3 PhD student in Quran and Hadith, Arak University: majidnabavi1366@gmail.com.
چکیده [English]

ABSTRACT
The emergence of scientific interpretation and texts has aroused proponents and opponents; Literary commentary, known as expressive commentary, was a method of commentary organized and highlighted by Amin al-Khawli and his wife, Bint al-Shati, with the aim of preventing the harmful challenges of scientific commentary and the extremist tendencies of some contemporary commentators. Although Amin al-Khawli considers the use of both psychological and sociological sciences in literary interpretation necessary, he has criticized scientific interpretation and has proposed the method of expressive interpretation in order to not fall into the trap of imposing scientific theories on verses. His wife, Bint al-Shati, also strongly criticizes scientific interpretation and all forms of modern interpretation, and by presenting the expressive miracle of the Qur'an, confronts the scientific miracle and denies it.
This research has dealt with the interaction between scientific and expressive interpretation, by content analysis method and comparative method.  The findings of this study indicate that although both of the aforementioned Qur'anic scholars are opposed to scientific interpretation, but since Amin al-Khawli's view on the critique of the method of scientific interpretation is closer to moderation, commonalities can be found between scientific interpretation and expressive interpretation; But according to Bint al-Shati's extremist view in this regard, there is no common ground between scientific and expressive interpretations, and these two interpretive methods will have a confrontation.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Expressive Interpretation
  • scientific interpretation
  • literary interpretation
  • Amin Al-Khawli
  • Bint al-Shati
  1. ابوحجر، احمد عمر، التفسیر العلمی للقرآن فی المیزان، دار ابن قتیبه، بیروت: 1411 ق.
  2. اسپوزیتو، جان ال، دایرةالمعارف جهان اسلام آکسفورد، انتشارات آکسفورد، نیویورک: 1995.
  3. اسعدی، محمد و دیگران، آسیب‌های جریان‌های تفسیری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم: 1394.
  4. ایازی، سید محمد، قرآن و تفسیر عصری، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، بی‌جا: 1378.
  5. بابائی، علی‌اکبر، مکاتب تفسیری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم: 1391.
  6. بنت‌الشاطی، عایشه عبدالرحمان، الاعجاز البیانی للقرآن الکریم و مسائل ابن ازرق، قاهره: ۱۹۶۲ ـ ۱۹۶۸.
  7. ــــــ، اعجاز بیانی قرآن، ترجمه: حسین صابری، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران: 1376.
  8. ــــــ، التفسیر البیانی، للقرآن الکریم، دارالمعارف، مصر: 1425.
  9. ــــــ، القرآن والتفسیر العصری، دارالمعارف، القاهرة، بی‌تا.
  10. خلف الله، محمد احمد، الفن القصص فی القرآن الکریم، سینا للنشر، بی‌جا: الطبعة الرابعه، 1999 م.
  11. الخولی، امین، تفسیر- تکمله، دائرةالمعارف الاسلامیه، یصدرها باللغة العربیه، احمد شنتناوی، ابراهیم زکی خورشید و عبدالحمید یونس، دارالفکر، بیروت: ۱۹۳۳ م. /۱۳۱۲ ش.
  12. ــــــ، التفسیر: نشأته، تدرجه، تطوره، بیروت: ۱۹۸۲.
  13. ــــــ، فن القول، قاهره: ۱۹۹۶.
  14. ــــــ، من هدی القرآن فی اموالهم، الهیئة المصریة العامة للکتاب، قاهره: 2000.
  15. ــــــ، مناهج التجدید فی نحو البلاغه والتفسیر والادب، دارالمعرفه، بی‌جا: 1961 م.
  16. ــــــ، دایرةالمعارف الاسلامیه، ذیل مدخل «تفسیر»، ۱۹۶۹.
  17. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مقدمة جامع التفاسیر، دار الدعوه، کویت: 1405 ق.
  18. رضایی اصفهانی، محمدعلی. درسنامه روش‌ها و گرایش‌های تفسیری قرآن، مرکز جهانی علوم اسلامی، قم: 1382.
  19. رضوان، سید، «بنت‌الشاطی و الإسلامیة الجدیدة»، السفیر، سال ۲۵، ش ۸۱۸۴، ۲۵ دسامبر ۱۹۹۸.
  20. زرین‌کوب، عبدالحسین، نقد ادبی، امیرکبیر، تهران: 1373.
  21. زکی‌زاده رنانی، علیرضا، اعتصامی، بتول سادات، «نقد رویکرد ادبی محمد آرکون در تفسیر قرآن»، مجله قرآن‌پژوهی خاورشناسان، دوره 13، شماره 24، بهار و تابستان 1397.
  22. سبحانی، جعفر، المناهج التفسیریة فی علوم القرآن، موسسه الامام الصادق (ع)، قم: 1432 ق.
  23. سفعان، علی، المنهج البیانی فی تفسیر القرآن الکریم، قاهره: ۱۹۸۱.
  24. الشرقاوی، عفت محمد، الفکر الدینی فی مواجهة العصر، مکتبة الشباب، 1976 م.
  25. شریف، محمد ابراهیم، اتجاهات التجدید فی تفسیرالقرآن الکریم فی مصر، قاهره: ۱۴۰۲.
  26. شمیسا، سیروس، کلیات سبک‌شناسی، فردوس، تهران: 1378.
  27. شنتاوی، احمد و دیگران، دائرهالمعارف الاسلامیه، دار المعرفه، بیروت: 1933 م.
  28. طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، مرتضوی، تهران: چاپ سوم، 1375.
  29. فتاحی‌زاده، فتحیه، زمانی، آذر، «بررسی فهم مخاطبان عصر نزول از آیات علمی تطور جنین»، مجله قرآن و علم، دوره 13، شماره 25، پاییز و زمستان 1398.
  30. فهد رومی، اتجاهات التفسیر فی قرن رابع عشر، موسسه الرساله، بیروت: 1407.
  31. کاویانی آرانی، محمد، زمانی، محمدحسین، «عرصه‌های مشترک قرآن و علم روان‌شناسی»، مجله قرآن و علم، دوره 13، شماره 24، بهار و تابستان 1398.
  32. کریمی‌نیا، مرتضی، امین الخولی و بنیادگذاری مکتب ادبی در تفسیر، برهان و علم، شماره ششم، 107، 1384.
  33. ماهر، شفیق فرید، «بنت‌الشاطی راهبة فی محراب أبی العلاء»، الهلال، سال ۱۰۷، ۱۴۱۹.
  34. محمد سالم، احمد، الجذور العلمانیة فی الفکر التجدیدی عند امین الخولی، بی‌نا، قاهره: ۲۰۰۵.
  35. محمدی آشنانی، علی، جزوه تفسیر علمی (مقطع دکترا)، مجتمع آموزش عالی کوثر، تهران: 1396.
  36. مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دائرةالمعارف قرآن کریم قم: چاپ دوم، 1389.
  37. موسوی باردئی، سید احمد، حسین‌زاده، خدیجه، صادقی، حسن، «مبانی و قواعد تفسیر علمی در تفسیر الامثل»، مجله قرآن و علم، دوره 13، شماره 24، بهار و تابستان 1398.
38. Johannes J. G. Jansen، The Interpretation of the Koran in modern Egypt، ۱۹۷۴، Leiden.۶۸ ـ ۷۶.
39. MohammadNurKholisSetiawan, "The literary interpretation of the Qur'aan: a study of Am(n al-Khuli's)thought".