واکاوی جامعیت علمی قرآن در نظرگاه آیت‌الله معرفت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو گروه تفسیر جامعه الزهراء سلام الله علیها

2 مدیر گروه تفسیر جامعه الزهراء سلام الله علیها

چکیده

بی­تردید، روشن شدن حدود و ثغور «مسأله جامعیت قرآن» نقش بنیادی در فهم و تفسیر آیات­ به خصوص «آیات علمی قرآن» دارد. هر یک از مفسران و قرآن‌پژوهان نیز در تبیین این مسئله و تعیین گستره آن، از روش و گرایش خاصی پیروی کرده­اند. همین موجب گردید تا موافقت­ها و مخالفت­های بسیاری در این حوزه بروز کند. با توجه به اینکه معمولاً نظرگاه آیت­الله معرفت در گزاره­های علوم قرآنی و مباحث مختلف تفسیری، تأمّلاتی سودمند است. در این پژوهش استفاده از روش عقلی و نقلی و گردآوری داده­ها از طریق ابزارکتابخا­نه­ای و تحلیل­ آنها به صورت توصیفی ـ تحلیلی، به نظاره آورده­های این فرهیخته قرآنی در دوره معاصر پیرامون «جامعیت ­علمی قرآن­ کریم» می­نشینیم. از منظر ایشان، در آیات علمی قرآن «تراوشات علمى‏» است که از ساحت قدس خداوند حکیم و به‌منظور هدایت بشر نازل شده است. این دانشور فرهیخته قرآنی در دوره معاصر، با استناد به دلایل عقلی و نقلی متعدّد، بر این عقیده است که جامعیت این سلسله از آیات، جامعیتی هدایتی است. ایشان، بر این امر تأکید دارند که نباید نظریه‏هاى اثبات‌نشده علمى بر آیات قرآن تحمیل‌شده و با مفاد آنها تطبیق داده شود. همچنین بر این باورند که هرچه انسان از دست­آوردهاى علم و دانش بیشتری بهره برده باشد، بهتر به مفاهیم وحیانى تاحدامکان دست خواهد یافت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing the Scientific Comprehensiveness of the Quran from the Viewpoint of Ayatullah Ma’rifat

نویسندگان [English]

  • Maryam al-Sadat Mousavi 1
  • Seyyed Hossein Shafi’i Darabi 2
چکیده [English]

Undoubtedly, clarifying the boundaries and limitations of the “Issue of the comprehensiveness of the Quran” plays a fundamental role in understanding and interpreting the verses, especially the “scientific verses of the Quran.” Each of the commentators and Quran scholars has followed a certain method and tendency in explaining this issue and determining its scope. This caused many agreements and disagreements in this regard. Considering that Ayatullah Ma’rifat’s viewpoint is usually useful in the propositions of Quranic sciences and various exegetical topics. In this research, the using of rational and narrative methods and data collection through the library and their analysis in a descriptive-analytical manner, considering the contributions of this Quranic scholar in the contemporary period regarding the “scientific comprehensiveness of the Holy Quran”, we arrange this research. From his point of view, in the scientific verses of the Quran, there are “scientific emanations” that have been revealed from the Holy of Holies of the Wise God and to guide mankind. This expert scholar of the Quran in the contemporary period, citing several rational and narrative reasons, thinks that the comprehensiveness of this series of verses is the comprehensiveness of guidance. He emphasizes that unproven scientific theories should not be imposed on the verses of the Quran and should not be compared with their contents. He also believes that the more a person has benefited from the achievements of science and knowledge, the better he will achieve the most revelatory concepts

کلیدواژه‌ها [English]

  • Scientific Comprehensiveness of Verses
  • Ayatullah Ma’rifat
  • Evidence of Scientific Comprehensiveness
  • Overdoing Viewpoint
  • Undergoing Viewpoint
  • Moderate Viewpoint
  1. قرآن کریم، ترجمه: سید محمدباقر موسوی‌همدانی، دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: قم: 1387.
  2. آلوسی، سیدمحمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1415.
  3. ابن­منظور، محمد­بن­مکرم، لسان­العرب، دارصادر، بیروت: چاپ سوم، 1414 ق.
  4. ابوحجر، احمدعمر، التفسیرالعلمی فى­المیزان، دارالقتیبه، بیروت: 1411 ق.
  5. الذهبى‏، محمدحسین، التفسیر و المفسرون (للذهبی)، دار احیاء التراث ­العربى، بیروت: بى‏تا‏.
  6. جوادی‌آملی، عبدالله، شریعت در آیینه معرفت، محقق: حجت الاسلام حمید پارسانیا، اسراء، قم: چاپ پنجم، 1386.
  7. حائری، مهدی، حکمت و حکومت، بی­نا، بی‌جا: بی­تا.
  8. راغب­اصفهانی، ابوالقاسم حسن بن محمد، معجم ­مفردات ­الفاظ­ القرآن، دارالکتاب­العربی، مؤسسه­ مطبوعاتی اسماعیلیان، بیروت/قم: 1412.
  9. رشیدرضا، محمد، تفسیر­القرآن­الحکیم الشهیر به تفسیرالمنار، دارالمعرفة، بیروت: بی­تا.
  10. رضایى­اصفهانى، محمدعلی، اعجاز علمى و تفسیر علمى قرآن‏، معرفت قرآنى (یادنگار آیت‌الله محمدهادى معرفت ره)، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، سازمان انتشارات، تهران: ۱۳۸۷.
  11. ــــــ، در آمدى بر تفسیر علمى قرآن، سازمان اوقاف و امور خیریه، انتشارات اسوه، تهران: ۱۳۸۳.
  12. ــــــ، پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، رشت: کتاب مبین، 1380.
  13. زبیدى، مرتضى، محمد بن محمد، تاج العروس‏، محقق/مصحح: على شیرى،، دار الفکر، بیروت: 1414‏.
  14. زرکشى، بدرالدین محمد بن عبدالله، البرهان‏ فى‏ علوم‏ القرآن‏، دار الکتب العربیه، قاهره: 1476.
  15. سبحانی، جعفر، تفسیر صحیح آیات ­مشکله ­قرآن، تنظیم: سیدهادى خسروشاهى، مؤسسه امام صادقg، قم: 1371 ش.
  16. سروش، عبدالکریم، فربهتر از ایدئولوژی، م‍وس‍س‍ه‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ ص‍راط‏، تهران: چاپ دهم، ۱۳۸۸.
  17. سیوطى، ­عبدالرحمن، الدرالمنثور فی تفسیرالمأثور، کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی، قم: 1404ق.
  18. ــــــ، الإتقان فی علوم القرآن‏، دارالکتاب العربى‏، بیروت: چاپ دوم، 1421.‏
  19. ــــــ، تفسیر الجلالین، مؤسسه النور للمطبوعات، بیروت: 1416.
  20. شاکر، محمدکاظم، مبانى و روش­هاى تفسیرى، مرکز جهانى علوم اسلامى، قم: 1382 ش‏‏.
  21. صادقی‌تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن، انتشارات فرهنگ اسلامی، قم: 1365.
  22. طباطبایى، سیدمحمدحسین، المیزان فى تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم، قم: چاپ پنجم، 1417 ق.
  23. ــــــ، قرآن در اسلام، بوستان کتاب قم، قم: ۱۳۶۱.
  24. الغزالى‏، ابوحامد محمد، جواهرالقرآن و درره‏، دارالکتب ­العلمیة، بیروت: 1409 ق.
  25. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، انتشارات هجرت، قم: 1410.
  26. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، داراحیاءالتراث العربی، بیروت: 1420 ق.
  27. قرضاوى، یوسف و سلیمى‏، عبدالعزیز، قرآن منشور زندگى، احسان، تهران: 1382 ش‏‏.
  28. مصباح‌یزدی،محمدتقی، قرآن‌شناسی، محقق: محمود رجبی، موسسه انتشارات امام خمینی، قم: 138۴.
  29. معرفت، محمدهادی؛ میرمحمدی، سیدابوالفضل، «جامعیت قرآن کریم نسبت به علوم و معارف الاهى و بشرى»، گردآورنده: نصیرى، على‏، تهران: ۱۳۸۷، پژوهشگاه ­فرهنگ و اندیشه­اسلامی، مجله: نامه مفید، تابستان 1375، شماره 6.
  30. معرفت، محمدهادى، تفسیر و مفسران‏، محقق: گروه مترجمان‏، موسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید، قم: 1379‏.
  31. ــــــ، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب‏، الجامعة الرضویة ­للعلوم الإسلامیة، مشهد: 1381 الف.
  32. ــــــ، علوم قرآنى‏، موسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید، قم: 1381 ب‏‏.
  33. ــــــ، التمهید فى علوم القرآن (ویرایش جدید)، مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید، قم: 1388‏‏.
  34. ــــــ، التمهید، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی‏‏، قم: بی­تا، الف.
  35. ــــــ، نقد شبهات پیرامون قرآن­کریم‏، مترجمان: على­اکبر رستمى، میرزا علیزاده، حسن خرقانى و حسن حکیم باشى، بی­نا، بی­جا، بی­تا.
  36. ــــــ، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب‏، الجامعة الرضویة للعلوم الإسلامیة، مشهد: ۱۴۱۸ ق.
  37. مکارم‌شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، دار الکتب ­الإسلامیه، تهران: 1374.‏

 

دوره 16، شماره 30 - شماره پیاپی 30
دوفصلنامه علمی قرآن و علم سال `شانزدهم، شماره 30، بهار و تابستان 1401ش
شهریور 1401
صفحه 29-48
  • تاریخ دریافت: 20 بهمن 1400
  • تاریخ بازنگری: 17 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش: 17 خرداد 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 01 شهریور 1401