اعجاز تربیتی در آیه رضاع از دیدگاه مصطفی رجب و نقد آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری

2 استادیارعضو گروه اخلاق کاربردی پژوهشگاه قرآن و حدیث

چکیده

اعجاز قرآن از ابعاد گوناگونی برخوردار است که یکی از مهم­ترین آنها اعجاز علمی است. اعجاز تربیتی، یکی از انواع اعجاز علمی به­ شمار می­آید. مصطفی رجب یکی از پژوهشگرانی است که درباره آیه رضاعه (بقره/233) ادعای اعجاز تربیتی کرده است. هدف پژوهش، نقد اعجاز تربیتی در آیه رضاعه از دیدگاه مصطفی رجب است. روش پژوهش به لحاظ جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها توصیفی ـ تحلیلی است. بدین صورت که برای استخراج تعریف دقیق اعجاز و رویکردها و نیز ادعای اعجاز تربیتی در آیه رضاعه، به متون علمی مرتبط و کتاب‎های لغت مراجعه و داده­های به‌دست‌آمده تجزیه و تحلیل شده‌اند. یافته­های پژوهش این بود که اعجاز تربیتی سه رویکرد دارد که «اعجاز گزاره‌­ای» یکی از رویکردهایی است که ادعای اعجاز رجب در آن جای می­گیرد. وی درباره این آیه از چهار جهت ادعای اعجاز کرده است. اول در انتخاب واژه­های ولد و والده؛ دوم در گزینش واژه لاتضار؛ سوّم دراطلاق و شمول اضرار و چهارم، مراعات اصل آرامش در ازدواج و تربیت خانوادگی. نقدهایی که بر ادعای رجب وارد است عبارتند از: استفاده از قرائت غیر متواتر برای اثبات اعجاز تربیتی، پذیرش شگفت­انگیزی واژگانی آیه و نیز پی­ریزی قوانین روابط والدین و کودک بدون وجود اعجاز، اعجاز ادبی بودن بر فرض وجود اعجاز، عدم استقلال و تبعی بودن اعجاز تربیتی، خلط مبنایی اعجاز تربیتی بودن کل قرآن با ادعای اجاز در دو آیه. نتیجه آنکه گرچه ادعای موارد چهارگانه رجب درباره آیه، مورد پذیرش واقع نشد؛ اما درباره پی­ریزی اصول تربیتی و حقوقی روابط والدین و کودک می­توان اعجاز را مطرح کرد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Educational Miracle in the Verse of Reza’ah from the Viewpoint of Mustafa Rajab and Its Criticism

نویسندگان [English]

  • Amir Mahdizadeh 1
  • Abdullah Emadi 2
چکیده [English]

The miracle of the Quran has various dimensions, one of the most important of which is the scientific miracle. The educational miracle is one of the types of a scientific miracle. Mustafa Rajab is one of the researchers who has claimed an educational miracle about the Reza’ah verse (Baqarah/233). The purpose of the research is to criticize the educational miracle in the verse of Reza’ah from the point of view of Mustafa Rajab. The research method is descriptive-analytical in terms of data collection and analysis. In this way, to extract the exact definition of miracles and approaches, as well as the claim of educational miracles in Reza’ah verse, related scientific texts and lexical books have been referred and the obtained data have been analyzed. The findings of the research were that there are three approaches to the educational miracle, and the “propositional miracle” is one of the approaches in which the claim of Rajab’s miracle is placed. He claimed miracles about this verse in four ways. First, in choosing the words “wald” and “walidah”; Second, in the selection of the word “la tuzarru’; thirdly, in divorce and inclusion of damages and fourth, in observing the principle of peace in marriage and family education. Criticisms of Rajab’s claim include the use of non-massive recitations to prove the miracle of education, the acceptance of the lexical wonder of the verse, as well as the age-old rules of parent-child relationships without the existence of a miracle, the literary miracle based on the assumption of the existence of a miracle, lack of independence and the subordination of the miracle of education, the confusion of the basis of the educational miracle in the whole Quran with the claim of permission in two verses. The result is that although Rajab’s claim of four cases about the verse was not accepted; but about the establishment of educational and legal principles of parent-child relations, miracles can be put forward

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Educational Sciences
  • scientific miracle
  • Educational miracle
  • Mustafa Rajab
  1. قرآن کریم، ترجمه: احمد فولادوند، انتشارات میراث ادبی، قم: 1390 ش.
  2. آلوسی، محمود، بلوغ الارب فی معرفة أحوال العرب، دارالکتب العلمیة، بیروت:1420 ق.
  3. آلوسی، محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، دارالکتب العلمیة، بیروت: 1415 ق.
  4. ابن‌فارس، أبوالحسین أحمد، معجم مقاییس اللغة، مرکز النشر مکتب الاعلام الاسلامی، بیروت:1420 ق.
  5. ابن‌قتیبه، عبداالله بن مسلم، الشعر و الشعراء، تحقیق: حسن تمیم، دار احیاء العلوم، بیروت: چاپ پنجم، 1414 ق.
  6. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت: چاپ سوم، 1414 ق.
  7. ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، نشر دنیای کتاب، تهران: 1390 ه.ش.
  8. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، مشهد: 1408 ق.
  9. احمد امین سلیم، جوانب من تاریخ و الحضاره العرب فی العصور القدیمه، دار العرفه، الاسکندریه: 1995 م.
  10. ازرقی، احمد، الاعجاز التربوی فی القرآن الکریم (حقیقته و تطبیقاته)، جامعة المصطفی العالمیة، قم: 1394 ش.
  11. اندلسی، احمدبن محمدبن عبد ربه، العقد الفرید، تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری، دارالکتاب العربی، بیروت: بی‌تا.
  12. بحرانی، سیدهاشم، تفسیر البرهان، نشر موسسه الاعلمی، قم: 1415.
  13. البراوی، فوزیه شحاده احمد، الاعجاز التربوی للقرآن الکریم فی طرق التدریس، دانشکده اصول دین دانشگاه اسلامی، غزّه: 2009 م.
  14. بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، نشر نقره، تهران: 1367.
  15. بناری، علی‌همّت؛ ناظمی، میثم، «بررسی و تحلیل پژوهش­های اعجاز تربیتی»، مجله قرآن و علم، شماره 19، پاییز و زمستان 1395 ش.
  16. پورجوادی، نصرالله؛ شریف، میان‌محمد، تاریخ فلسفه در اسلام، مرکز نشر دانشگاهی، تهران: 1391.
  17. ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، جواهرالحسان فی تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت: 1418 ق.
  18. الجوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح «تاج اللغة و صحاح العربیة»، دار العلم للملایین، بیروت: ۱۳۷۶ ق.
  19. حکیم، سیدمحمدباقر، علوم القرآن، نشر مجمع الفکر الاسلامی، قم: 1417.
  20. حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تعلیقات: سید ابراهیم موسوی‌زنجانی، موسسه اعلمی، قم: 1399 ه.ق.
  21. حیدرنیا، محسن، شادمان، مسعود، «بررسی تاریخی وضعیت اجتماعی زنان در جزیره العرب تا سال 600 میلادی»، فصلنامه مسکویه، ش 27، 1392.
  22. حیدری، محمدصادق؛ یدالله‌پور، محمدهادی؛ حسینی، زینب‌السادات؛ بصیرت، زهرا، بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی، اسلام و سلامت، 1(3)، 69-77، 1393.
  23. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دار العلم، بیروت: 1412 ق.
  24. رجب، مصطفی، الاعجاز التربوی فی القرآن الکریم، جدارا للکتاب العالمی للنشر و التوزیع، عمان: 2006 م.
  25. رجب، مصطفی، البحث فی الاعجاز التربوی القرآنی، العلم و الایمان للنشر و التوزیع، دسوق: چاپ دوم، 2009 م.
  26. رضایی‌اصفهانی، محمدعلی، بررسی اعجاز تربیتی قرآن، قم: مجله قرآن و علم، شماره 9، پاییز و زمستان 1390‌ش.
  27. رضایى‌اصفهانى، محمدعلى، اعجاز در علوم طبیعی و انسانی، جامعه المصطفی العالمیه، قم: 1392 ش.
  28. زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس، دارالفکر، بیروت: 1414 ق.
  29. شریف رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، نشر الهادی، قم: 1381.
  30. طباطبایی، سید محمدحسین، اعجاز قرآن، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی، قم: 1362 ش.
  31. طباطبائی، سیدمحمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سوم، تهران: 1396 ش.
  32. طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، قم: 1387 ش.
  33. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، جامعه مدرسین، قم، 1413.
  34. عطایی، خالد، اعجاز تربیتی قرآن کریم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران: 1390 ش.
  35. جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، نشر جامعه، بغداد: 1413 ق.
  36. عوض، احمد عبده، الاعجاز التربوی فی القرآن الکریم و السنة النبویه، قاهره: 2012 م.
  37. العیسوی، عبدالرحمان، الاعجاز التربوی و النفسی فی القرآن و السنه المطهّره، بیروت: 2008 م.
  38. فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، انتشارات هجرت، قم:1410 ق.
  39. قرائتی، محسن، تفسیر نور، نشر مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تهران: 1374.
  40. کحاله، عمر رضا، اعلام النساء: فی عالمی العرب و الاسلام، نشر الهاشمی، دمشق: 1379.
  41. مصباح‌یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، نشر موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم: 1383.
  42. معرفت، محمدهادی، تلخیص التمهید، نشر موسسه تمهید، قم: 1380 ه.ش.
  43. معموری، علی؛ خوش‌سخن مظفر، زهرا، «بررسی تاریخی جایگاه زن در جاهلیت و قرآن با توجه به آیة ضرب»، پژوهشنامة علوم و معارف قرآن کریم، سال اول، شمارة 6، بهار 1389.
  44. یعقوبی، احمد بن ابو یعقوب، تاریخ الیعقوبی، نشر دارصادر، بیروت: 1425 ق.
  45. یموت، بشیر، شاعرات العرب فی الجاهلیه و الاسلام، المکتیه الاهلیه، بیروت: 1413 ق.

https://en.wikipedia.org

دوره 16، شماره 30 - شماره پیاپی 30
دوفصلنامه علمی قرآن و علم سال `شانزدهم، شماره 30، بهار و تابستان 1401ش
شهریور 1401
صفحه 71-94
  • تاریخ دریافت: 25 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری: 31 فروردین 1401
  • تاریخ پذیرش: 12 اردیبهشت 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 01 شهریور 1401